Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Tác Dụng Phụ

Trẻ em dùng Prednisolone dài ngày: Nguy cơ chậm phát triển

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật
Trẻ em dùng Prednisolone dài ngày: Nguy cơ chậm phát triển

Có, khi trẻ phải dùng Prednisolone đường uống liên tục trong thời gian dài, thuốc có thể làm chậm tốc độ tăng chiều cao. Mức ảnh hưởng phụ thuộc vào liều, thời gian dùng và cách dùng hằng ngày hay cách ngày; một đợt ngắn vài ngày cho cơn hen hay đợt viêm cấp thường không gây lo ngại về tăng trưởng. Phần lớn trẻ có thể bắt kịp một phần khi liều được giảm hoặc ngưng, với điều kiện được theo dõi sát và không tự ý thay đổi thuốc.

Bài viết dành cho cha mẹ có con đang điều trị các bệnh như hội chứng thận hư, hen nặng, viêm khớp thiếu niên hay bệnh tự miễn, giúp hiểu rõ nguy cơ, biết cần theo dõi gì và cách đồng hành với con trong suốt quá trình dùng thuốc.

Vì sao corticoid ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ

Trẻ lớn lên nhờ sụn tăng trưởng ở đầu các xương dài liên tục tạo xương mới. Khi nồng độ glucocorticoid trong máu cao kéo dài, quá trình này bị ảnh hưởng theo nhiều cách:

  • Làm chậm hoạt động của tế bào sụn tăng trưởng.
  • Ảnh hưởng đến trục hormone tăng trưởng và các yếu tố tăng trưởng mà gan sản xuất.
  • Giảm tạo xương và giảm hấp thu canxi, khiến xương kém chắc.
  • Gây hao hụt khối cơ, trong khi lại tăng tích mỡ.

Bản thân bệnh nền cũng có thể làm trẻ chậm lớn. Một trẻ viêm ruột hay viêm khớp không kiểm soát tốt thường ăn kém, viêm kéo dài, ít vận động, và chính những điều đó cũng kìm hãm tăng trưởng. Vì vậy, bác sĩ luôn phải cân nhắc giữa nguy cơ của thuốc và nguy cơ khi bệnh không được kiểm soát; ngưng thuốc không phải lúc nào cũng có lợi cho chiều cao của trẻ.

Mức độ nguy cơ khác nhau theo cách dùng

Tình huốngẢnh hưởng tăng trưởngGhi chú
Đợt uống ngắn vài ngàyThường không đáng kểDù vậy cần hỏi bác sĩ nếu trẻ phải dùng nhiều đợt trong năm
Uống hằng ngày kéo dài nhiều tuần, nhiều thángNguy cơ rõ nhấtCần đo chiều cao, cân nặng định kỳ
Uống cách ngày theo chỉ địnhThường ít hơn so với uống hằng ngàyChỉ áp dụng khi bệnh cho phép, do bác sĩ quyết định
Corticoid dạng hít liều thường dùngThấp hơn nhiều so với đường uốngCó thể giảm nhẹ tốc độ tăng chiều cao trong thời gian đầu ở một số trẻ
Corticoid bôi da, nhỏ mắt dùng đúngRất thấpDùng diện rộng, kéo dài vẫn cần theo dõi

Dùng cách ngày là gì?

Với một số bệnh như hội chứng thận hư, sau giai đoạn tấn công, bác sĩ có thể chuyển sang cho trẻ uống thuốc vào buổi sáng cách một ngày. Ngày không uống thuốc giúp trục hormone của cơ thể và sụn tăng trưởng có “khoảng nghỉ”, từ đó giảm một phần tác dụng phụ lên chiều cao và tuyến thượng thận. Tuy nhiên, không phải bệnh nào cũng kiểm soát được bằng cách này, và cha mẹ tuyệt đối không tự đổi từ uống hằng ngày sang cách ngày. Có thể đọc thêm về bối cảnh này trong bài hội chứng thận hư ở trẻ em và corticoid.

Trẻ hen: corticoid hít khác gì Prednisolone uống

Nhiều phụ huynh lo lắng khi con được kê thuốc xịt hoặc hít dự phòng hen vì nghĩ “cũng là corticoid”. Thực tế, corticoid hít đưa thuốc trực tiếp vào đường thở với liều nhỏ hơn rất nhiều, lượng vào máu thấp, nên tác động lên toàn cơ thể ít hơn hẳn so với Prednisolone uống.

Điều quan trọng hơn là hen kiểm soát tốt nhờ thuốc dự phòng sẽ giúp trẻ ít phải dùng các đợt Prednisolone uống cho cơn hen cấp. Mỗi đợt uống tránh được là một lần giảm phơi nhiễm corticoid toàn thân. Vì vậy, tự ý ngưng thuốc hít vì sợ chậm lớn có thể phản tác dụng. Hãy đảm bảo trẻ dùng buồng đệm đúng cách, súc miệng sau khi hít và tái khám để bác sĩ điều chỉnh xuống liều thấp nhất còn hiệu quả. Cơ chế của thuốc trong hen được giải thích trong bài Prednisolone điều trị hen suyễn.

Theo dõi tăng trưởng tại nhà và tại phòng khám

Theo dõi đều đặn giúp phát hiện sớm khi trẻ bắt đầu chậm lớn, để bác sĩ có thể điều chỉnh kế hoạch điều trị.

  1. Đo chiều cao và cân nặng định kỳ theo lịch tái khám. Đo cùng một cách: không mang giày, đứng thẳng, gót chân sát tường.
  2. Ghi lên biểu đồ tăng trưởng theo tuổi và giới. Điều đáng chú ý không phải chiều cao ở một thời điểm mà là trẻ có đi theo đường bách phân vị của mình hay đang “tụt” xuống các đường thấp hơn.
  3. Tính tốc độ tăng chiều cao trong một khoảng thời gian, chẳng hạn mỗi sáu tháng. Tốc độ chậm lại rõ là tín hiệu cần trao đổi với bác sĩ.
  4. Ghi nhật ký thuốc: tên thuốc, thời gian bắt đầu, các lần tăng giảm liều, số đợt uống trong năm. Thông tin này rất hữu ích cho bác sĩ chuyên khoa.
  5. Các kiểm tra khác khi cần: huyết áp, đường huyết, khám mắt, đánh giá xương hoặc tuổi xương theo chỉ định của bác sĩ.

Nếu trẻ dùng thuốc kéo dài, việc theo dõi này nên được duy trì cả trong giai đoạn giảm liều và một thời gian sau khi ngưng.

Dinh dưỡng và vận động để hỗ trợ trẻ lớn

Không có thực phẩm nào “hóa giải” tác dụng của corticoid, nhưng chế độ sinh hoạt tốt giúp trẻ tận dụng tối đa tiềm năng tăng trưởng:

  • Đủ đạm từ cá, trứng, thịt, sữa, đậu để xây dựng cơ và xương.
  • Đủ canxi và vitamin D qua sữa, chế phẩm từ sữa, rau xanh, cá nhỏ và hoạt động ngoài trời hợp lý; bổ sung dạng thuốc chỉ khi bác sĩ khuyên.
  • Ăn nhạt, hạn chế đồ ăn vặt mặn và nước ngọt vì thuốc làm tăng thèm ăn, giữ muối và dễ tăng cân.
  • Ngủ đủ giấc, vì hormone tăng trưởng tiết nhiều trong giấc ngủ sâu.
  • Khuyến khích vận động, chơi thể thao phù hợp với tình trạng bệnh để giữ cơ và tăng sức chịu lực của xương.

Tiêm chủng khi trẻ đang dùng Prednisolone

Corticoid liều cao, dùng kéo dài làm suy giảm miễn dịch. Điều này ảnh hưởng đến lịch tiêm chủng theo hai hướng:

  • Vắc xin sống giảm độc lực (ví dụ sởi, quai bị, rubella, thủy đậu) thường phải hoãn khi trẻ đang dùng corticoid liều ức chế miễn dịch và một thời gian sau khi ngưng, vì có nguy cơ vắc xin gây bệnh.
  • Vắc xin bất hoạt nhìn chung có thể tiêm, nhưng đáp ứng tạo kháng thể có thể kém hơn; bác sĩ sẽ quyết định thời điểm phù hợp.

Trước mỗi lần tiêm, hãy mang theo đơn thuốc và báo rõ cho nhân viên y tế rằng trẻ đang hoặc vừa dùng Prednisolone. Đồng thời, nếu trẻ tiếp xúc với người bị thủy đậu hoặc sởi, cần báo bác sĩ sớm, vì các bệnh này có thể diễn tiến nặng ở trẻ đang dùng corticoid.

Chăm sóc tâm lý: điều cha mẹ hay bỏ quên

Ngoài chiều cao, Prednisolone còn tác động lên cảm xúc và ngoại hình của trẻ. Trẻ có thể cáu gắt, khó ngủ, thay đổi tâm trạng thất thường, hoặc ngại đến trường vì mặt tròn, tăng cân, bị bạn bè trêu chọc. Ở tuổi dậy thì, việc thấp hơn bạn cùng lớp cũng có thể làm trẻ tự ti.

  • Giải thích cho trẻ bằng ngôn ngữ phù hợp với tuổi rằng thay đổi ngoại hình là do thuốc và sẽ cải thiện dần khi giảm liều.
  • Lắng nghe, không chê bai cân nặng hay khuôn mặt của con.
  • Trao đổi với giáo viên để có sự hỗ trợ, nhất là khi trẻ cần tránh tiếp xúc người bệnh truyền nhiễm hoặc cần nghỉ học tái khám.
  • Nếu trẻ buồn bã kéo dài, thu mình, mất ngủ nhiều hoặc có lời nói tiêu cực về bản thân, hãy báo bác sĩ để được hỗ trợ tâm lý.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay

  • Sốt, ho, khó thở hoặc bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào, vì corticoid có thể che lấp triệu chứng.
  • Nôn nhiều, không uống được thuốc trong ngày, mệt lả hoặc lừ đừ.
  • Đau bụng dữ dội, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
  • Đau đầu nhiều, nhìn mờ, khát và tiểu nhiều bất thường.
  • Đau hông hoặc đi khập khiễng không rõ lý do.

Trẻ dùng Prednisolone kéo dài nếu ngưng thuốc đột ngột có thể bị suy thượng thận. Vì vậy, khi trẻ nôn không giữ được thuốc hoặc sắp phẫu thuật, cần liên hệ bác sĩ ngay để được hướng dẫn.

Tóm lại cho cha mẹ

Prednisolone là thuốc quan trọng, nhiều khi không thể thay thế trong điều trị các bệnh nặng ở trẻ. Nguy cơ chậm phát triển là có thật khi dùng đường uống dài ngày, nhưng có thể được giảm bớt nhờ dùng liều thấp nhất hiệu quả, dùng cách ngày khi phù hợp, ưu tiên corticoid hít ở trẻ hen, cùng với theo dõi biểu đồ tăng trưởng đều đặn. Liều lượng và lộ trình luôn do bác sĩ quyết định theo bệnh và cân nặng của trẻ; bạn có thể tìm hiểu nguyên tắc chung trong bài liều dùng Prednisolone an toàn, nhưng đừng tự điều chỉnh thuốc cho con.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ chậm lớn do Prednisolone có bắt kịp chiều cao sau khi ngưng thuốc không?

Nhiều trẻ có giai đoạn tăng tốc chiều cao sau khi giảm liều hoặc ngưng thuốc, giúp bù lại một phần. Mức bắt kịp phụ thuộc vào thời gian dùng thuốc, liều, tuổi lúc điều trị và mức kiểm soát bệnh nền. Theo dõi biểu đồ tăng trưởng sau khi ngưng thuốc giúp bác sĩ đánh giá chính xác.

Có nên tiêm hormone tăng trưởng cho trẻ đang dùng corticoid không?

Đây là quyết định chuyên khoa, chỉ đặt ra trong một số trường hợp chậm lớn rõ và kéo dài. Bác sĩ nội tiết nhi sẽ đánh giá tuổi xương, tốc độ tăng trưởng và bệnh nền trước khi cân nhắc. Cha mẹ không nên tự tìm mua hay tự dùng các sản phẩm quảng cáo tăng chiều cao.

Trẻ dùng Prednisolone nhiều đợt ngắn mỗi năm có ảnh hưởng chiều cao không?

Một đợt ngắn thường không đáng lo, nhưng nhiều đợt lặp lại trong năm cộng dồn lại có thể đáng kể. Đây cũng là dấu hiệu bệnh, ví dụ hen, chưa được kiểm soát tốt. Hãy trao đổi với bác sĩ để xem lại thuốc dự phòng.

Trẻ đang uống Prednisolone có đi học bình thường được không?

Phần lớn trẻ vẫn đi học được nếu sức khỏe cho phép. Cần dạy trẻ rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc bạn đang sốt, ho, thủy đậu hay sởi, và báo nhà trường để kịp thông tin khi lớp có dịch bệnh.

Bài liên quan