Thuốc xịt mũi corticoid: dùng đúng khi viêm mũi dị ứng mùa lạnh

Thuốc xịt mũi corticoid là lựa chọn hàng đầu cho viêm mũi dị ứng kéo dài, giúp giảm ngạt, hắt hơi, chảy mũi bằng cách làm dịu viêm niêm mạc. Thuốc cần vài ngày mới phát huy tác dụng và có thể mất vài tuần để đạt hiệu quả đầy đủ, nên phải xịt đều mỗi ngày chứ không dùng như thuốc cắt cơn. Kỹ thuật đúng, hướng vòi ra phía ngoài vách ngăn, là chìa khóa tránh chảy máu mũi.

Khi gió mùa về và những ngày không khí ô nhiễm dày lên, người có cơ địa dị ứng thường ngạt mũi liên tục, hắt hơi từng tràng mỗi sáng. Không ít người tìm đến xịt mũi co mạch vì dễ thở ngay, rồi phụ thuộc vào nó. Xịt corticoid đi theo hướng ngược lại: chậm hơn nhưng bền hơn.

Xịt mũi corticoid khác gì xịt co mạch

Corticoid xịt mũi phổ biến gồm beclometasone, fluticasone, mometasone, budesonide. Lượng thuốc vào máu thấp hơn nhiều so với dạng uống như prednisolone, nên thích hợp cho điều trị kéo dài.

Bao lâu thì thấy hiệu quả

Theo trang hướng dẫn về xịt mũi beclometasone của NHS, thuốc mất vài ngày mới có tác dụng, nên cần tiếp tục dùng dù chưa thấy đỡ ngay. Nếu tự mua không cần đơn mà sau 7–14 ngày triệu chứng không cải thiện hoặc nặng hơn, nên gặp bác sĩ. Tài liệu hướng dẫn chăm sóc của Kaiser Permanente cũng ghi nhận thuốc bắt đầu tác dụng trong vài ngày nhưng có thể mất vài tuần để đạt hiệu quả đầy đủ.

Điều này giải thích vì sao nhiều người bỏ cuộc sau hai ba hôm, kết luận "thuốc không ăn thua". Với người biết mình hay bị nặng vào mùa đông, có thể hỏi bác sĩ về việc bắt đầu xịt sớm trước đợt lạnh.

Kỹ thuật xịt từng bước

Tổng hợp từ NHS và Kaiser Permanente:

1. Bình mới hoặc lâu không dùng: bấm thử vào không khí đến khi ra sương mịn.
2. Lắc bình, mở nắp.
3. Xì mũi nhẹ cho thông. Nếu quá ngạt, rửa mũi nước muối trước.
4. Hơi cúi đầu về phía trước, giữ bình thẳng đứng.
5. Dùng ngón tay bịt một bên mũi, đưa vòi vào bên còn lại.
6. Hướng vòi về phía thành ngoài của lỗ mũi, tránh vách ngăn ở giữa.
7. Hít vào nhẹ nhàng bằng mũi đồng thời bấm xịt; không hít mạnh như khịt.
8. Thở ra bằng miệng, lặp lại với bên kia.
9. Lau vòi bằng khăn giấy sạch, đậy nắp.

Kaiser Permanente khuyên tránh xì mũi khoảng 10 phút sau khi xịt và cố gắng không hắt hơi. NHS nhắc vệ sinh vòi và nắp mỗi tuần một lần, hoặc thường hơn nếu vòi bị tắc.

Một mẹo nhỏ

Dùng tay phải xịt cho lỗ mũi trái và tay trái cho lỗ mũi phải. Cách cầm chéo này tự nhiên đưa vòi hướng ra phía ngoài, giảm lượng thuốc đọng lên vách ngăn.

Tác dụng phụ thường gặp

NHS liệt kê các tác dụng phụ hay gặp của xịt beclometasone: đau đầu, khô hoặc đau rát mũi họng, thay đổi khứu giác, chảy máu mũi. Kaiser Permanente ghi nhận cảm giác bỏng rát trong mũi ngay sau khi xịt là phổ biến. Phần lớn giảm khi chỉnh lại kỹ thuật.

NHS cũng nhắc một số người có thể bị nhìn mờ; nếu xảy ra, cần chờ hết mới lái xe. Người dùng corticoid nhiều dạng cùng lúc, như xịt mũi, xịt hen và viên uống, nên khám mắt định kỳ; bài tác động tiêu cực của corticoid lên mắt giải thích nguy cơ glôcôm và đục thủy tinh thể.

Phản ứng nghiêm trọng hiếm gặp. Sưng họng, sưng lưỡi, khó thở sau khi dùng là dấu hiệu phản vệ, cần cấp cứu ngay.

Liều dùng, trẻ em và thời gian sử dụng

NHS cho biết với beclometasone, liều khởi đầu thường là 2 nhát mỗi bên mũi, ngày 2 lần, có thể giảm xuống 1 nhát mỗi bên khi triệu chứng cải thiện, và không dùng quá 8 nhát trong 24 giờ trừ khi bác sĩ chỉ định. Thuốc thường dùng cho người lớn, đôi khi kê cho trẻ từ 6 tuổi; dưới 18 tuổi cần đơn của bác sĩ. Người tự mua dùng không nên xịt quá một tháng mà không hỏi ý kiến bác sĩ. Mỗi hoạt chất có liều riêng, nên hãy đọc kỹ hướng dẫn của loại bạn đang dùng.

Người được kê đơn dài hạn không nên tự ngưng vì triệu chứng có thể quay lại. Nếu quên một lần, xịt ngay khi nhớ ra, trừ khi gần tới lần kế tiếp; không xịt gấp đôi.

Khi viêm mũi không còn là chuyện dị ứng

Đi khám tai mũi họng nếu ngạt một bên kéo dài, chảy mũi mủ vàng xanh kèm đau nhức vùng má, trán, chảy máu mũi tái diễn, mất khứu giác kéo dài hoặc sốt. Đây có thể là viêm xoang, polyp mũi, lệch vách ngăn. Bài viêm xoang cấp và mãn tính giúp phân biệt các dạng thường gặp.

Những lỗi hay gặp khi dùng xịt mũi

• Ngửa đầu ra sau khi xịt, khiến thuốc chảy xuống họng, có vị đắng và không đọng lại trong mũi.
• Hướng vòi thẳng vào vách ngăn giữa hai lỗ mũi, lâu ngày gây khô, loét và chảy máu.
• Hít mạnh như khịt mũi ngay khi xịt, đẩy thuốc đi quá sâu.
• Chỉ xịt những hôm thấy ngạt rồi bỏ, thuốc không đủ thời gian phát huy tác dụng.
• Dùng chung bình xịt với người khác, dễ lây vi khuẩn và virus.

Mang bình xịt tới nhà thuốc hoặc buổi khám và nhờ dược sĩ, bác sĩ xem bạn thao tác một lần là cách nhanh nhất để phát hiện lỗi kỹ thuật.

Kết hợp với thuốc kháng histamin và rửa mũi

Viêm mũi dị ứng nhẹ, thỉnh thoảng mới bị có thể chỉ cần thuốc kháng histamin uống. Khi triệu chứng kéo dài cả mùa hoặc ngạt mũi là triệu chứng chính, xịt corticoid thường được ưu tiên hơn. Một số người cần dùng cả hai trong giai đoạn nặng. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý trước khi xịt giúp làm sạch dịch nhầy và bụi, để thuốc tiếp xúc tốt hơn với niêm mạc. Chọn nước muối đóng chai vô khuẩn hoặc tự pha bằng nước đã đun sôi để nguội.

Trong mùa lạnh và ô nhiễm, kết hợp xịt corticoid với rửa mũi nước muối, đeo khẩu trang khi ra đường, giữ nhà sạch bụi và hạn chế thảm, thú nhồi bông sẽ giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn. Bài viết mang tính thông tin; loại thuốc và liều cụ thể cần dược sĩ hoặc bác sĩ tư vấn.