Lưu ý đặc biệt khi sử dụng Prednisolone kéo dài
Khi dùng Prednisolone kéo dài, ngoài việc uống thuốc đúng giờ, bạn cần điều chỉnh một số thói quen để giảm nguy cơ nhiễm trùng, tránh rắc rối khi tiêm chủng, phẫu thuật, khám răng hay đi xa. Lý do là thuốc làm giảm phản ứng miễn dịch và khiến tuyến thượng thận phụ thuộc vào nguồn corticoid bên ngoài. Bài viết này tổng hợp những lưu ý trong đời sống hằng ngày; phần theo dõi chỉ số sức khỏe được trình bày riêng trong bài theo dõi sức khỏe định kỳ khi điều trị Prednisolone.
Tiêm chủng: vắc xin nào được, vắc xin nào cần hỏi kỹ
Corticoid liều cao hoặc dùng dài ngày làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch. Điều này ảnh hưởng tới tiêm chủng theo hai cách.
Vắc xin sống giảm độc lực
Đây là vắc xin chứa vi rút hoặc vi khuẩn còn sống nhưng đã làm yếu, ví dụ vắc xin sởi – quai bị – rubella, thủy đậu, một số vắc xin zona thế hệ cũ, sốt vàng, thương hàn uống, lao (BCG). Ở người bị ức chế miễn dịch, mầm bệnh trong vắc xin có thể gây bệnh. Vì vậy người đang dùng corticoid ở mức gây ức chế miễn dịch thường được khuyên không tiêm vắc xin sống cho đến khi bác sĩ xác nhận an toàn, thường là sau khi đã giảm hoặc ngưng thuốc một thời gian.
Vắc xin bất hoạt
Vắc xin cúm dạng tiêm, phế cầu, viêm gan B, uốn ván và nhiều vắc xin khác không chứa mầm bệnh sống, nên nhìn chung có thể tiêm được. Hiệu quả bảo vệ có thể thấp hơn bình thường, nhưng lợi ích vẫn đáng kể. Bác sĩ có thể khuyên tiêm một số vắc xin trước khi bắt đầu đợt điều trị dài nếu có thời gian.
Luôn nói với nhân viên tiêm chủng rằng bạn đang dùng Prednisolone. Người sống cùng nhà cũng nên tiêm chủng đầy đủ để giảm nguy cơ lây bệnh cho bạn; hãy hỏi bác sĩ về các vắc xin sống mà người thân dự định tiêm.
Phòng nhiễm trùng trong sinh hoạt hằng ngày
Prednisolone không chỉ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mà còn có thể che lấp triệu chứng, ví dụ sốt nhẹ hơn hoặc đau ít hơn so với mức độ bệnh thực tế. Một số thói quen giúp giảm rủi ro:
- Rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi ăn và sau khi ra ngoài.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người đang sốt, ho, bị thủy đậu, zona hoặc sởi. Nếu đã tiếp xúc với người bị thủy đậu hoặc sởi mà bạn chưa từng mắc hay chưa tiêm, hãy báo bác sĩ sớm vì có thể cần biện pháp phòng ngừa.
- Ăn chín uống sôi, rửa sạch rau quả, bảo quản thực phẩm đúng cách.
- Chăm sóc da và vết thương nhỏ cẩn thận vì da có thể mỏng và lâu lành hơn.
- Đeo khẩu trang ở nơi đông người trong mùa dịch.
Đi khám sớm nếu có sốt, ho kéo dài, tiểu buốt, vết thương sưng đỏ hay mụn nước mọc thành chùm. Tìm hiểu thêm về nguy cơ nhiễm trùng cơ hội khi dùng Prednisolone.
Trước khi phẫu thuật hoặc làm thủ thuật
Phẫu thuật là một stress lớn với cơ thể. Người dùng corticoid lâu ngày có thể không tự tăng cortisol đủ để đáp ứng, dẫn tới tụt huyết áp trong hoặc sau mổ. Ngoài ra corticoid có thể làm vết mổ chậm lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng vết mổ.
- Báo cho bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ gây mê về việc dùng Prednisolone ngay từ buổi khám trước mổ, kể cả khi bạn đã ngưng thuốc trong năm qua.
- Không tự ngừng thuốc trước mổ. Bác sĩ sẽ quyết định có cần bổ sung corticoid đường tiêm quanh thời điểm phẫu thuật hay không.
- Hỏi về chăm sóc vết mổ và các dấu hiệu nhiễm trùng cần chú ý.
Các thủ thuật như nội soi, sinh thiết, chụp có thuốc cản quang cũng nên được báo trước.
Khi đi khám răng
Nha sĩ cũng cần biết bạn dùng corticoid. Với những việc như cạo vôi, trám răng thông thường, ít khi phải thay đổi gì. Với nhổ răng, phẫu thuật răng khôn hoặc cấy ghép, nha sĩ có thể phối hợp với bác sĩ điều trị để quyết định cần chuẩn bị thêm không. Người dùng corticoid lâu ngày cũng dễ bị nấm miệng, nhất là khi kết hợp thuốc hít; hãy để ý mảng trắng trong miệng hoặc cảm giác rát lưỡi và báo bác sĩ.
Đi du lịch, công tác xa
Chuyến đi xa dễ làm gián đoạn lịch uống thuốc. Chuẩn bị trước giúp tránh tình huống hết thuốc giữa chừng:
- Mang đủ thuốc cho cả chuyến đi và dư thêm vài ngày phòng chậm trễ.
- Để thuốc trong hành lý xách tay, kèm đơn thuốc hoặc giấy tóm tắt bệnh án.
- Khi đi qua múi giờ khác, hỏi dược sĩ cách điều chỉnh giờ uống; thông thường bạn sẽ chuyển dần sang buổi sáng theo giờ địa phương.
- Mang theo thẻ cảnh báo steroid hoặc ghi chú bằng tiếng Anh nếu đi nước ngoài.
- Hỏi bác sĩ về vắc xin cần cho điểm đến; một số vắc xin du lịch là vắc xin sống.
- Cẩn thận với thực phẩm, nước uống ở nơi lạ để tránh tiêu chảy, vì nôn và tiêu chảy có thể khiến bạn không giữ được thuốc.
Báo cho mọi bác sĩ, dược sĩ bạn gặp
Người dùng Prednisolone dài ngày thường khám nhiều chuyên khoa. Mỗi người có thể kê thêm thuốc mà không biết bạn đang dùng corticoid. Để an toàn:
- Mang danh sách thuốc cập nhật mỗi lần đi khám, kể cả thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng.
- Nhắc dược sĩ khi mua thuốc giảm đau, đặc biệt nhóm kháng viêm không steroid, vì dùng chung có thể tăng nguy cơ tổn thương dạ dày.
- Cho bác sĩ mắt biết bạn dùng corticoid vì thuốc có thể ảnh hưởng nhãn áp và thủy tinh thể.
- Thông báo khi có kế hoạch mang thai hoặc đang cho con bú.
Ăn uống, vận động và giấc ngủ
Một lối sống phù hợp giúp hạn chế phần nào tác dụng phụ:
- Ăn uống: hạn chế muối và đường, ưu tiên rau xanh, đạm nạc, thực phẩm giàu canxi; tìm hiểu lý do cần ăn nhạt khi dùng Prednisolone.
- Vận động: đi bộ, tập sức bền và tập chịu lực nhẹ giúp giữ khối cơ và xương. Người có loãng xương nên hỏi bác sĩ về bài tập phù hợp để tránh té ngã.
- Rượu bia và thuốc lá: cả hai đều làm tăng nguy cơ loãng xương và tổn thương dạ dày; nên hạn chế tối đa.
- Giấc ngủ: uống thuốc buổi sáng nếu được chỉ định, hạn chế cà phê buổi chiều, giữ giờ ngủ đều đặn.
Tình huống cần liên hệ bác sĩ ngay
- Sốt, ớn lạnh hoặc dấu hiệu nhiễm trùng rõ.
- Nôn, tiêu chảy không giữ được thuốc.
- Đau bụng dữ dội, đi ngoài phân đen.
- Nhìn mờ, đau mắt.
- Thay đổi tâm trạng rõ rệt, ý nghĩ tiêu cực.
- Mệt lả, chóng mặt, ngất.
Dùng Prednisolone lâu dài hoàn toàn có thể an toàn khi bạn hiểu thuốc và chủ động phối hợp với đội ngũ y tế. Mỗi thay đổi về liều, vắc xin hay thủ thuật nên được trao đổi với bác sĩ điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Đang dùng Prednisolone có tiêm vắc xin cúm được không?
Vắc xin cúm dạng tiêm là vắc xin bất hoạt nên nhìn chung có thể tiêm, dù đáp ứng có thể yếu hơn. Dạng xịt mũi là vắc xin sống nên thường không phù hợp. Hãy báo nhân viên tiêm chủng về việc dùng corticoid.
Có được uống rượu khi dùng Prednisolone dài ngày không?
Nên hạn chế tối đa. Rượu làm tăng kích ứng dạ dày, ảnh hưởng xương và đường huyết, cộng hưởng với tác dụng phụ của corticoid. Nếu có bệnh gan hoặc dạ dày, hãy hỏi bác sĩ cụ thể.
Đi máy bay có cần giấy tờ gì cho thuốc Prednisolone?
Prednisolone thường không bị hạn chế khi mang theo để dùng cá nhân, nhưng quy định mỗi nước có thể khác. Bạn nên mang theo đơn thuốc hoặc giấy tóm tắt bệnh án, để thuốc trong bao bì gốc và kiểm tra quy định của nước đến.
Người nhà tiêm vắc xin sống thì có ảnh hưởng tới tôi không?
Phần lớn vắc xin sống thông thường ít có nguy cơ lây sang người xung quanh, nhưng vẫn có một số lưu ý riêng, ví dụ khi người tiêm thủy đậu bị phát ban. Hãy hỏi bác sĩ để biết cần cẩn thận gì trong gia đình.
Bài liên quan

Thuốc xịt mũi corticoid: dùng đúng khi viêm mũi dị ứng mùa lạnh
Hắt hơi, ngạt mũi khi trời lạnh, không khí ô nhiễm khiến nhiều người dùng xịt mũi corticoid. Cách xịt đúng, bao lâu có tác dụng, tác dụng phụ, khi nên đi khám.

Đang dùng prednisolone có tiêm vắc xin được không
Đang dùng prednisolone có tiêm cúm, phế cầu, zona được không, vắc xin sống cần chờ bao lâu? Mốc 20 mg và 2 tuần theo CDC cùng cách lên lịch tiêm hợp lý.

Bôi kem corticoid bao nhiêu là đủ: cách tính đơn vị đầu ngón tay
Bôi quá ít thì viêm da không lui, bôi quá nhiều thì teo da. Cách đo kem corticoid bằng đơn vị đầu ngón tay (FTU), lượng cho từng vùng và chỗ cần thận trọng.
Ảnh hưởng của Prednisolone đối với dạ dày và cách bảo vệ
Prednisolone có thể gây khó chịu và tăng nguy cơ loét dạ dày, nhất là khi dùng cùng NSAID, aspirin. Cách uống đúng, thuốc bảo vệ và dấu hiệu xuất huyết.