Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Kiến Thức Viêm Nhiễm

Bệnh viêm khớp dạng thấp: Triệu chứng và phác đồ điều trị

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật
Bệnh viêm khớp dạng thấp: Triệu chứng và phác đồ điều trị

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính, trong đó hệ miễn dịch tấn công màng hoạt dịch của khớp, gây đau, sưng, cứng khớp buổi sáng và nếu không điều trị có thể phá hủy sụn, xương, làm biến dạng khớp. Bệnh thường ảnh hưởng các khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay, bàn chân một cách đối xứng hai bên. Điều trị hiện đại dựa vào thuốc chống thấp khớp làm thay đổi bệnh (DMARD) bắt đầu càng sớm càng tốt, với mục tiêu đưa bệnh về lui bệnh hoặc hoạt động thấp.

Điều gì xảy ra bên trong khớp

Mỗi khớp động được bao bọc bởi bao khớp, bên trong lót một lớp màng mỏng gọi là màng hoạt dịch, có nhiệm vụ tiết dịch bôi trơn. Trong viêm khớp dạng thấp, các tế bào miễn dịch xâm nhập vào màng hoạt dịch, khiến màng dày lên, tăng sinh mạch máu và tạo ra mô viêm lấn dần vào sụn và xương. Quá trình này giải thích vì sao tổn thương khớp có thể xảy ra ngay trong những năm đầu của bệnh nếu không được kiểm soát.

Nguyên nhân chính xác chưa được biết đầy đủ. Các yếu tố được ghi nhận liên quan gồm di truyền, giới nữ, hút thuốc lá và một số yếu tố môi trường. Bệnh có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi, hay gặp ở tuổi trung niên.

Triệu chứng điển hình

Tại khớp

  • Đau và sưng nhiều khớp, thường đối xứng hai bên: khớp ngón tay gần, khớp bàn ngón tay, cổ tay, khớp bàn ngón chân.
  • Cứng khớp buổi sáng kéo dài, thường hơn một giờ, cử động một lúc mới đỡ. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với thoái hóa khớp, vốn cứng khớp ngắn.
  • Khớp sưng mềm, ấm, ấn đau; nắm tay không chặt.
  • Giai đoạn muộn có thể biến dạng ngón tay như lệch trục về phía ngón út, ngón tay hình cổ cò.

Ngoài khớp

Viêm khớp dạng thấp là bệnh toàn thân. Người bệnh có thể mệt mỏi, sốt nhẹ, sụt cân, thiếu máu. Một số có hạt dưới da gần khuỷu tay, khô mắt khô miệng, tổn thương phổi kẽ, viêm màng ngoài tim hoặc tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Vì vậy theo dõi bệnh không chỉ dừng ở khớp.

Chẩn đoán như thế nào

Không có xét nghiệm đơn lẻ nào khẳng định hay loại trừ hoàn toàn bệnh. Bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp kết hợp:

  • Khám lâm sàng: số lượng và vị trí khớp sưng đau, thời gian triệu chứng.
  • Yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể kháng CCP (anti-CCP): anti-CCP có độ đặc hiệu cao hơn; tuy nhiên một số người bệnh có cả hai xét nghiệm âm tính.
  • Chỉ số viêm: tốc độ máu lắng, CRP.
  • Chẩn đoán hình ảnh: X-quang bàn tay, bàn chân; siêu âm khớp phát hiện viêm màng hoạt dịch sớm.

Đi khám sớm khi có sưng đau nhiều khớp nhỏ kéo dài vài tuần là điều rất quan trọng, vì giai đoạn đầu được xem là "cửa sổ cơ hội" để thuốc phát huy hiệu quả tốt nhất.

Các nhóm thuốc trong phác đồ điều trị

Nhóm thuốcVai tròĐặc điểm
DMARD kinh điển (methotrexate, leflunomide, sulfasalazine, hydroxychloroquine)Nền tảng, làm chậm hoặc ngăn tổn thương khớpTác dụng sau vài tuần đến vài tháng; cần xét nghiệm máu định kỳ
Thuốc sinh học (kháng TNF, kháng IL-6, nhắm tế bào B, ức chế đồng kích thích tế bào T)Khi DMARD kinh điển chưa đủ hiệu quảTiêm hoặc truyền; cần sàng lọc lao, viêm gan B
DMARD tổng hợp nhắm đích (ức chế JAK)Lựa chọn thay thế hoặc sau sinh họcĐường uống; theo dõi theo hướng dẫn chuyên khoa
Corticoid (prednisolone, methylprednisolone)Giảm viêm nhanh trong lúc chờ DMARD phát huy hoặc khi bùng phátDùng liều thấp nhất, thời gian ngắn nhất có thể
Thuốc kháng viêm không steroidGiảm đau, giảm cứng khớpKhông ngăn tiến triển bệnh; lưu ý dạ dày, thận, tim mạch

Methotrexate thường là thuốc khởi đầu được nhiều hướng dẫn lựa chọn nếu không có chống chỉ định. Người dùng methotrexate cần lưu ý thuốc chỉ uống mỗi tuần một lần theo đơn, không uống hằng ngày, và thường được bổ sung acid folic.

Vai trò của corticoid được phân tích riêng trong bài tác dụng của prednisolone trong điều trị viêm khớp dạng thấp, bao gồm vì sao bác sĩ luôn muốn giảm và ngưng thuốc này khi có thể.

Chiến lược "điều trị theo mục tiêu"

Thay vì chỉ dùng thuốc khi đau, cách tiếp cận hiện nay là đặt mục tiêu rõ ràng, thường là lui bệnh hoặc hoạt động bệnh thấp, và đánh giá định kỳ bằng các thang điểm. Nếu sau một khoảng thời gian không đạt mục tiêu, bác sĩ sẽ tăng liều, đổi hoặc phối hợp thuốc. Người bệnh đóng vai trò quan trọng trong chiến lược này: tái khám đúng hẹn, làm xét nghiệm đầy đủ và báo trung thực mức độ đau, cứng khớp.

Sống chung với viêm khớp dạng thấp

Thuốc là nền tảng, nhưng lối sống góp phần đáng kể vào chất lượng sống:

  • Vận động đều đặn: giữ biên độ khớp và sức cơ. Xem gợi ý cụ thể trong bài những bài tập vận động tốt cho người viêm xương khớp.
  • Ăn uống cân bằng và kiểm soát cân nặng; tham khảo chế độ dinh dưỡng cho người viêm khớp mãn tính.
  • Bỏ thuốc lá: hút thuốc liên quan đến bệnh nặng hơn và đáp ứng thuốc kém hơn.
  • Bảo vệ khớp: dùng dụng cụ hỗ trợ cầm nắm, tránh mang vác nặng bằng khớp ngón tay.
  • Phòng nhiễm trùng: hỏi bác sĩ về tiêm chủng phù hợp vì nhiều thuốc điều trị làm giảm miễn dịch.
  • Kế hoạch mang thai: một số thuốc như methotrexate cần ngưng trước khi có thai theo hướng dẫn; hãy trao đổi với bác sĩ sớm.

Khi nào cần liên hệ bác sĩ ngay

Hãy liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế khi có sốt, ho, khó thở mới xuất hiện trong lúc dùng thuốc ức chế miễn dịch; một khớp đột ngột sưng nóng đỏ rất đau (cần loại trừ nhiễm trùng khớp); loét miệng, bầm tím bất thường khi dùng methotrexate; hoặc đợt bùng phát không đáp ứng với thuốc đang dùng.

Viêm khớp dạng thấp là bệnh lâu dài nhưng không còn đồng nghĩa với tàn phế. Chẩn đoán sớm, điều trị theo mục tiêu và sự phối hợp chặt chẽ với bác sĩ giúp phần lớn người bệnh duy trì công việc và sinh hoạt bình thường.

Câu hỏi thường gặp

Viêm khớp dạng thấp khác thoái hóa khớp thế nào?

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn, thường sưng đau nhiều khớp nhỏ đối xứng, cứng khớp buổi sáng kéo dài. Thoái hóa khớp liên quan hao mòn sụn, hay gặp ở khớp chịu lực như gối, háng, cột sống, cứng khớp buổi sáng ngắn.

Xét nghiệm RF âm tính có loại trừ viêm khớp dạng thấp không?

Không. Một số người bệnh có RF và cả anti-CCP âm tính. Chẩn đoán dựa trên tổng hợp khám lâm sàng, chỉ số viêm và hình ảnh học, nên cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Viêm khớp dạng thấp có phải uống thuốc suốt đời không?

Phần lớn người bệnh cần điều trị lâu dài. Khi bệnh lui ổn định trong thời gian dài, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều một số thuốc, nhưng không nên tự ngưng vì nguy cơ bùng phát.

Người viêm khớp dạng thấp có nên kiêng vận động?

Không. Trong đợt viêm cấp nên nghỉ ngơi khớp đau, nhưng ngoài đợt cấp, vận động đều đặn vừa sức giúp giữ biên độ khớp, tăng sức cơ và giảm mệt mỏi.

Bài liên quan