Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Chỉ Định Điều Trị

Phác đồ Prednisolone cho bệnh nhân sarcoidosis phổi

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật
Phác đồ Prednisolone cho bệnh nhân sarcoidosis phổi

Không phải ai bị sarcoidosis phổi cũng cần uống prednisolone. Nhiều người không có triệu chứng hoặc chỉ có hạch rốn phổi, và bệnh tự lui dần mà không cần thuốc. Corticoid được chỉ định khi bệnh gây triệu chứng đáng kể, làm suy giảm chức năng phổi hoặc tổn thương cơ quan quan trọng; khi đó prednisolone thường là thuốc đầu tay, dùng trong nhiều tháng và giảm dần, với methotrexate là lựa chọn thay thế hay gặp nhất.

Sarcoidosis là bệnh gì

Sarcoidosis là bệnh viêm trong đó các tế bào miễn dịch tụ lại thành những nốt nhỏ gọi là u hạt (không bã đậu) ở nhiều cơ quan. Phổi và hạch trong lồng ngực bị ảnh hưởng nhiều nhất, nhưng bệnh cũng có thể gặp ở da, mắt, tim, gan, thần kinh, thận. Nguyên nhân chưa rõ, được cho là phản ứng miễn dịch bất thường với một yếu tố từ môi trường ở người có cơ địa di truyền.

Bệnh hay khởi phát ở người trưởng thành trẻ và trung niên. Sarcoidosis không phải ung thư và không lây.

Triệu chứng ở phổi

  • Ho khan kéo dài.
  • Khó thở khi gắng sức, tức ngực.
  • Mệt mỏi, sốt nhẹ, sụt cân.
  • Có thể hoàn toàn không triệu chứng, phát hiện tình cờ trên X-quang ngực.

Một số người có thể bệnh cấp tính kiểu hội chứng Löfgren: sốt, đau khớp cổ chân, nốt đỏ đau ở cẳng chân (hồng ban nút) và hạch rốn phổi hai bên. Thể này thường tự khỏi, điều trị chủ yếu bằng thuốc giảm đau chống viêm.

Chẩn đoán sarcoidosis phổi

Chẩn đoán dựa trên ba yếu tố: hình ảnh và biểu hiện phù hợp, bằng chứng u hạt không bã đậu trên sinh thiết (thường qua nội soi phế quản, sinh thiết hạch có hướng dẫn siêu âm), và loại trừ các bệnh khác, đặc biệt là lao, nấm, ung thư hạch, bệnh phổi nghề nghiệp. Ở Việt Nam, việc loại trừ lao rất quan trọng, vì dùng corticoid khi bị lao chưa điều trị có thể khiến bệnh lao bùng phát.

Sau chẩn đoán, người bệnh thường được đánh giá thêm: đo chức năng hô hấp, khả năng khuếch tán khí, CT ngực, khám mắt, điện tâm đồ, xét nghiệm canxi máu và nước tiểu, chức năng gan thận, để phát hiện tổn thương ngoài phổi.

Ai cần điều trị, ai chỉ cần theo dõi

Quyết định điều trị dựa trên hai câu hỏi: bệnh có gây nguy hiểm cho cơ quan không, và có làm giảm chất lượng sống đáng kể không?

Tình huốngHướng xử trí thường gặp
Chỉ có hạch rốn phổi, không triệu chứngTheo dõi định kỳ, thường không cần thuốc
Tổn thương phổi nhẹ, chức năng phổi bình thường, triệu chứng ítTheo dõi, điều trị triệu chứng; cân nhắc thuốc nếu tiến triển
Triệu chứng hô hấp rõ, chức năng phổi giảm hoặc giảm dầnThường chỉ định corticoid toàn thân
Xơ hóa phổi tiến triểnĐiều trị tích cực hơn, có thể cân nhắc thuốc chống xơ
Sarcoidosis tim, thần kinh, mắt nặng, tăng canxi máuĐiều trị dù phổi nhẹ; thường phối hợp chuyên khoa

Việc “không điều trị” với người bệnh nhẹ không có nghĩa là bỏ mặc. Họ vẫn cần tái khám, chụp phim và đo chức năng phổi định kỳ để phát hiện khi bệnh tiến triển.

Prednisolone được dùng như thế nào

Khi có chỉ định, prednisolone (hoặc prednisone) thường bắt đầu ở mức vừa phải, duy trì vài tuần để đánh giá đáp ứng, rồi giảm dần đến mức thấp nhất giữ được bệnh ổn định. Tổng thời gian một đợt thường kéo dài nhiều tháng, đôi khi lâu hơn. Liều cụ thể phụ thuộc mức độ bệnh, cơ quan bị ảnh hưởng, cân nặng và bệnh kèm theo, do bác sĩ hô hấp hoặc chuyên khoa liên quan quyết định.

Đáp ứng thường được đánh giá bằng triệu chứng, chức năng phổi và hình ảnh. Nhiều người cải thiện rõ trong vài tháng đầu. Tuy nhiên, bệnh có thể tái phát khi giảm liều hoặc ngưng thuốc, và một số người cần điều trị nhiều đợt.

Vì thời gian dùng thuốc dài, người bệnh nên hiểu nguyên tắc giảm liều từ từ để tránh suy thượng thận; tham khảo bài ngưng prednisolone đúng cách.

Methotrexate và các thuốc thay thế

Khi người bệnh không giảm được corticoid xuống mức thấp, gặp tác dụng phụ nặng, hoặc bệnh tái phát nhiều lần, bác sĩ thường thêm thuốc tiết kiệm steroid:

  • Methotrexate: lựa chọn phổ biến nhất; uống mỗi tuần một lần theo đơn, kèm axit folic; cần theo dõi công thức máu, men gan, chức năng thận và tránh rượu.
  • Azathioprine, leflunomide, mycophenolate: lựa chọn khi không dùng được methotrexate.
  • Thuốc kháng TNF (như infliximab): cho bệnh nặng, kháng trị hoặc sarcoidosis ngoài phổi đe dọa cơ quan.
  • Hydroxychloroquine: có vai trò trong tổn thương da và tăng canxi máu.

Một số người được dùng thuốc thay thế ngay từ đầu cùng với corticoid để rút ngắn thời gian dùng steroid.

Theo dõi khi điều trị

  1. Chức năng phổi và hình ảnh theo lịch hẹn để đánh giá đáp ứng.
  2. Đường huyết, huyết áp, cân nặng vì tác dụng phụ của corticoid.
  3. Sức khỏe xương: thận trọng khi bổ sung canxi, vitamin D ở người sarcoidosis vì bệnh có thể làm tăng canxi máu; chỉ bổ sung theo chỉ định và có theo dõi xét nghiệm.
  4. Mắt: sarcoidosis có thể gây viêm màng bồ đào, corticoid lại có nguy cơ đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp; khám mắt định kỳ.
  5. Nhiễm trùng: tầm soát lao, viêm gan B trước khi dùng thuốc ức chế miễn dịch mạnh; tiêm phòng cúm, phế cầu theo tư vấn.

Danh sách theo dõi chung cho người dùng corticoid dài ngày có ở bài theo dõi sức khỏe định kỳ khi điều trị prednisolone lâu dài.

Dấu hiệu cần khám ngay

  • Khó thở tăng nhanh, đau ngực.
  • Hồi hộp, ngất, choáng: có thể liên quan sarcoidosis tim, cần đánh giá khẩn.
  • Đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng.
  • Khát nhiều, tiểu nhiều, lú lẫn, táo bón nặng: nghi tăng canxi máu.
  • Sốt, ho có đờm, khó thở khi đang dùng corticoid hoặc methotrexate.

Lời khuyên cho người sống cùng sarcoidosis

Không hút thuốc, tránh môi trường bụi, hóa chất, vận động đều đặn theo sức, và giữ lịch tái khám là những việc quan trọng. Mệt mỏi kéo dài có thể vẫn còn dù phổi đã ổn, và đây là điều nên chia sẻ với bác sĩ. Hãy nhớ rằng “chưa cần điều trị” cũng là một quyết định y khoa có cơ sở, và quyết định đó có thể thay đổi khi bệnh thay đổi.

Câu hỏi thường gặp

Sarcoidosis phổi có tự khỏi không?

Có. Nhiều người, đặc biệt thể nhẹ hoặc hội chứng Löfgren, tự lui bệnh trong vài tháng đến vài năm. Một số người bệnh kéo dài hoặc tiến triển, nên việc theo dõi định kỳ là cần thiết.

Sarcoidosis có phải là lao không?

Không. Hai bệnh đều tạo u hạt nhưng lao do vi khuẩn và lây được, còn sarcoidosis không lây. Vì hình ảnh có thể giống nhau, bác sĩ phải loại trừ lao trước khi chẩn đoán và trước khi dùng corticoid.

Người bị sarcoidosis có nên uống bổ sung vitamin D không?

Cần thận trọng. Sarcoidosis có thể làm cơ thể tăng hoạt hóa vitamin D và tăng canxi máu. Chỉ bổ sung khi bác sĩ chỉ định và có xét nghiệm theo dõi.

Đang điều trị sarcoidosis có được tập thể dục không?

Nên tập. Vận động vừa sức như đi bộ, đạp xe, tập thở giúp cải thiện sức bền và giảm mệt. Người có tổn thương tim cần hỏi bác sĩ trước về mức độ an toàn.

Bài liên quan