Cơn gout cấp sau tiệc cuối năm: khi nào bác sĩ dùng corticoid

Corticoid, dạng uống như prednisolone hoặc tiêm vào khớp, là một trong các lựa chọn cắt cơn gout cấp, thường được bác sĩ dùng khi người bệnh không hợp với thuốc kháng viêm không steroid hoặc colchicine, hoặc khi thuốc đầu tay không đỡ. Mục tiêu là dập viêm nhanh trong vài ngày. Thuốc không làm giảm acid uric, nên sau cơn đau vẫn cần kế hoạch điều trị lâu dài.

Từ giữa tháng 11 đến sau Tết, lịch liên hoan tất niên, cưới hỏi và họp lớp dày đặc. Khoa cơ xương khớp ở nhiều bệnh viện quen với cảnh người đàn ông trung niên đi khập khiễng vào buổi sáng sau một tối nhậu với hải sản, lòng, thịt đỏ và bia.

Vì sao bữa tiệc kích hoạt cơn gout

Gout xảy ra khi acid uric trong máu cao, kết tinh thành tinh thể hình kim trong khớp. Hệ miễn dịch xem các tinh thể này như vật lạ và phản ứng dữ dội, gây sưng nóng đỏ đau. Trang thông tin về gout của CDC Hoa Kỳ mô tả bệnh thường chỉ ảnh hưởng một khớp mỗi lần, hay gặp nhất là ngón chân cái, với những đợt bùng phát kéo dài vài ngày tới vài tuần xen kẽ thời gian lui bệnh.

NHS liệt kê các yếu tố khởi phát cơn: uống nhiều rượu bia, ăn một bữa quá lớn, mất nước, sốt cao, chấn thương khớp và một số loại thuốc. Một buổi tiệc cuối năm thường có đủ ba yếu tố đầu. Trời lạnh khiến người ta uống ít nước hơn, càng làm acid uric dễ kết tinh.

CDC còn nêu các yếu tố nguy cơ nền: nam giới, béo phì, tiền sử gia đình, tăng huyết áp, kháng insulin, tiểu đường, suy giảm chức năng thận, dùng thuốc lợi tiểu, cùng thói quen uống rượu bia (nhất là bia và rượu mạnh), đồ ngọt, thịt đỏ, nội tạng và một số hải sản như cá cơm, cá mòi, vẹm, sò điệp, cá ngừ.

Ba nhóm thuốc cắt cơn

Theo hướng dẫn điều trị gout của NHS, cơn gout thường được xử trí trước tiên bằng thuốc kháng viêm không steroid; nếu đau và sưng không cải thiện, người bệnh có thể được dùng steroid dạng viên hoặc tiêm. NHS khuyên bắt đầu thuốc được kê càng sớm càng tốt, thuốc thường có tác dụng trong vòng 2 ngày.

Khi nào corticoid là lựa chọn hợp lý

Ở Việt Nam, người bệnh gout hay đi kèm suy thận nhẹ, tăng huyết áp, viêm dạ dày, và không ít người đã từng tự uống thuốc giảm đau nhiều năm. Với họ, thuốc kháng viêm không steroid có thể gây hại thận hoặc dạ dày. Colchicine lại dễ gây tiêu chảy và tương tác với nhiều thuốc tim mạch. Trong các tình huống đó, bác sĩ thường nghĩ tới corticoid:

• Uống ngắn ngày: vài ngày prednisolone rồi dừng hoặc giảm nhanh, liều do bác sĩ chọn theo cân nặng và bệnh nền.
• Tiêm vào khớp: phù hợp khi chỉ một khớp lớn bị viêm, như gối, cổ chân; trước khi tiêm cần loại trừ nhiễm trùng khớp.
• Tiêm bắp hoặc tĩnh mạch: dành cho người không uống được hoặc viêm nhiều khớp, thường thực hiện tại cơ sở y tế.

Những rủi ro cần nói với bác sĩ

Corticoid ngắn ngày nhìn chung an toàn với đa số người, nhưng có thể làm đường huyết tăng, huyết áp tăng, giữ nước, khó ngủ. Người có tiểu đường, tăng huyết áp, suy tim cần được theo dõi sát hơn. Bài rối loạn điện giải và huyết áp khi dùng prednisolone giải thích cơ chế giữ muối nước của nhóm thuốc này.

Uống prednisolone cùng thuốc kháng viêm không steroid làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa. Nếu bạn đã tự uống thuốc giảm đau trước khi đi khám, nói rõ tên thuốc với bác sĩ. Danh sách tương tác thường gặp có trong bài tương tác thuốc cần tránh khi uống prednisolone.

Những việc làm được ngay tại nhà

NHS gợi ý một số biện pháp hỗ trợ trong lúc chờ thuốc có tác dụng:

1. Nghỉ ngơi, kê cao chân, không đè nặng lên khớp đau.
2. Chườm lạnh bằng túi đá hoặc túi rau đông lạnh bọc khăn, mỗi lần tối đa 20 phút.
3. Để chăn không chạm vào khớp khi ngủ.
4. Uống đủ nước, trừ khi bác sĩ dặn hạn chế.

Những điều nên tránh: chườm nóng, xoa bóp mạnh hoặc đắp lá lên khớp đang viêm, uống thêm rượu "cho ấm người", tự mua thuốc chứa corticoid không rõ nguồn gốc ở chợ hay trên mạng. Thuốc "gia truyền" trị gout trộn corticoid có thể cắt đau rất nhanh, nhưng dùng lâu gây phù, loãng xương, suy thượng thận mà người bệnh không hề biết.

Dấu hiệu không đơn thuần là gout

NHS cảnh báo cần đi khám khẩn nếu cơn đau ngày càng tăng, sốt rất cao, buồn nôn hoặc không ăn được, vì đây có thể là nhiễm trùng khớp. Trường hợp này mà dùng corticoid thì rất nguy hiểm, vì thuốc ức chế miễn dịch khiến nhiễm trùng lan nhanh. Bác sĩ có thể chọc hút dịch khớp để phân biệt trước khi quyết định điều trị.

Sau cơn đau: đừng chỉ chờ cơn tiếp theo

NHS lưu ý gout không điều trị có thể khiến các cơn sau kéo dài hơn và gây tổn thương khớp lâu dài. Sau khi hết đau, nên hẹn tái khám để xét nghiệm acid uric, chức năng thận, đường huyết, mỡ máu. Nếu bạn lên cơn nhiều lần mỗi năm, có hạt tophi hoặc sỏi thận, bác sĩ sẽ cân nhắc thuốc hạ acid uric dài hạn.

Về lối sống, CDC khuyến nghị vận động mức vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần, hạn chế rượu bia, đồ ngọt, thịt đỏ, nội tạng. NHS gợi ý có những ngày không uống rượu và không quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần. Trong mùa tiệc, vài mẹo nhỏ có ích: ăn rau trước, uống một cốc nước lọc xen giữa mỗi ly bia, tránh các món lẩu hải sản, lòng nướng liên tiếp nhiều ngày.

Người đang dùng corticoid vì bệnh khác mà lên cơn gout

Một số người bệnh vốn đã dùng prednisolone dài ngày cho viêm khớp dạng thấp, bệnh phổi hay bệnh thận, rồi lên cơn gout. Đừng tự tăng liều corticoid đang dùng với suy nghĩ "thuốc kháng viêm thì tăng lên sẽ hết đau". Hãy báo bác sĩ chuyên khoa đang theo dõi, vì họ cần cân nhắc cả bệnh nền, liều hiện tại và nguy cơ nhiễm trùng khớp trước khi chọn cách cắt cơn.

Bài viết mang tính thông tin. Lựa chọn thuốc cắt cơn gout, kể cả corticoid, cần bác sĩ khám và kê đơn.