Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Chỉ Định Điều Trị

Prednisolone hỗ trợ điều trị thiếu máu tán huyết tự miễn

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật
Prednisolone hỗ trợ điều trị thiếu máu tán huyết tự miễn

Với thiếu máu tán huyết tự miễn thể kháng thể ấm, prednisolone thường là thuốc điều trị đầu tay, giúp nhiều người bệnh ngừng phá hủy hồng cầu và hồi phục huyết sắc tố. Ngược lại, với bệnh ngưng kết lạnh, corticoid thường ít hiệu quả và không phải lựa chọn chính. Vì vậy, xác định đúng thể bệnh là chìa khóa trước khi bàn đến chuyện dùng thuốc.

Tán huyết tự miễn là gì

Hồng cầu bình thường sống khoảng vài tháng trong máu rồi mới bị đào thải. Trong thiếu máu tán huyết tự miễn, cơ thể tạo ra kháng thể bám vào chính hồng cầu của mình, đánh dấu chúng để bị phá hủy sớm, chủ yếu ở lách, gan hoặc ngay trong lòng mạch. Tủy xương cố gắng sản xuất bù nhưng không theo kịp, gây thiếu máu.

Bệnh có thể nguyên phát (không tìm được nguyên nhân) hoặc thứ phát sau các bệnh khác như lupus, bệnh lý lympho (ví dụ bạch cầu lympho mạn), một số nhiễm trùng, hoặc do thuốc. Tìm ra nguyên nhân thứ phát rất quan trọng vì điều trị bệnh nền sẽ giúp kiểm soát tán huyết.

Triệu chứng người bệnh có thể nhận thấy

  • Mệt, khó thở khi gắng sức, tim đập nhanh, chóng mặt.
  • Da xanh xao, đồng thời vàng da, vàng mắt nhẹ do bilirubin tăng.
  • Nước tiểu sẫm màu, đôi khi như nước trà.
  • Lách to, cảm giác tức hạ sườn trái.
  • Với thể ngưng kết lạnh: đầu ngón tay, chân, tai, mũi tím tái hoặc đau khi gặp lạnh, triệu chứng nặng hơn vào mùa đông.

Mức độ rất khác nhau: có người thiếu máu nhẹ, diễn tiến chậm; có người tán huyết ồ ạt trong vài ngày, cần nhập viện.

Hai thể chính: ấm và lạnh

Phân loại dựa trên nhiệt độ mà kháng thể hoạt động mạnh nhất và loại kháng thể. Xét nghiệm Coombs trực tiếp (DAT) giúp phát hiện kháng thể hoặc bổ thể bám trên hồng cầu và định hướng thể bệnh.

Đặc điểmThể kháng thể ấmBệnh ngưng kết lạnh
Kháng thể thường gặpIgG, hoạt động ở nhiệt độ cơ thểIgM, hoạt động mạnh ở nhiệt độ thấp, hoạt hóa bổ thể
Nơi hồng cầu bị pháChủ yếu ở láchChủ yếu ở gan và trong lòng mạch
Yếu tố làm nặngNhiễm trùng, bệnh nềnThời tiết lạnh, đồ uống lạnh, nhiễm trùng
Đáp ứng với corticoidThường tốt, là điều trị đầu tayThường kém, không khuyến cáo dùng thường quy

Ngoài ra còn có các thể hỗn hợp và một số thể hiếm. Bác sĩ huyết học sẽ dựa vào xét nghiệm để phân định.

Prednisolone làm gì trong thể kháng thể ấm

Corticoid tác động theo nhiều hướng: giảm sản xuất kháng thể, giảm khả năng của đại thực bào ở lách “bắt” những hồng cầu đã bị gắn kháng thể. Kết quả là tốc độ phá hủy hồng cầu chậm lại, huyết sắc tố tăng dần trong vài tuần.

Liệu trình thường bắt đầu bằng liều tương đối cao, duy trì cho đến khi huyết sắc tố ổn định, rồi giảm từ từ trong nhiều tháng. Liều và tốc độ giảm do bác sĩ huyết học quyết định theo mức độ thiếu máu, cân nặng, tuổi và đáp ứng. Giảm quá nhanh có thể khiến tán huyết quay lại. Người bệnh muốn hiểu nguyên tắc giảm liều có thể đọc thêm bài hướng dẫn giảm liều prednisolone.

Trong trường hợp tán huyết nặng, ngoài corticoid, người bệnh có thể cần truyền máu (với khối hồng cầu được chọn lọc kỹ vì kháng thể làm khó việc phát máu), bổ sung axit folic và điều trị nguyên nhân thứ phát nếu có.

Vì sao corticoid ít tác dụng với ngưng kết lạnh

Trong bệnh ngưng kết lạnh, hồng cầu bị phá chủ yếu qua con đường bổ thể và gan, do một dòng tế bào lympho B sản xuất kháng thể IgM. Corticoid tác động yếu lên cơ chế này, và để có hiệu quả thường phải dùng liều cao kéo dài, kéo theo nhiều tác dụng phụ không đáng. Vì vậy hướng xử trí thường là:

  • Giữ ấm: đây là biện pháp đơn giản nhưng quan trọng, giữ ấm toàn thân, tay chân, tránh đồ uống lạnh, truyền dịch hoặc máu được làm ấm.
  • Thuốc nhắm vào tế bào B như rituximab, đơn độc hoặc phối hợp.
  • Thuốc ức chế bổ thể ở một số nơi, khi có chỉ định.
  • Điều trị bệnh nền nếu ngưng kết lạnh là thứ phát sau nhiễm trùng hoặc bệnh lympho.

Khi corticoid không đủ: điều trị bậc hai

Với thể kháng thể ấm, một phần người bệnh không đáp ứng đủ, cần duy trì corticoid liều cao mới giữ được huyết sắc tố, hoặc tái phát khi giảm liều. Lúc này bác sĩ có thể cân nhắc:

  1. Rituximab: kháng thể đơn dòng nhắm vào tế bào B, ngày càng được dùng sớm, đôi khi phối hợp ngay từ đầu với corticoid ở ca nặng.
  2. Cắt lách: loại bỏ nơi phá hủy hồng cầu chính; trước phẫu thuật cần tiêm phòng các vi khuẩn có vỏ bọc như phế cầu, não mô cầu.
  3. Thuốc ức chế miễn dịch khác: azathioprine, mycophenolate, cyclosporin, cyclophosphamide trong một số trường hợp.
  4. Các liệu pháp mới hơn được nghiên cứu hoặc áp dụng tại cơ sở chuyên sâu.

Việc chọn hướng nào phụ thuộc tuổi, bệnh kèm theo, mức độ bệnh và mong muốn của người bệnh, nên đây là cuộc trao đổi cần thiết với bác sĩ huyết học.

Theo dõi trong quá trình điều trị

Người bệnh thường được xét nghiệm định kỳ: công thức máu, hồng cầu lưới, bilirubin, LDH, haptoglobin, để đánh giá tán huyết còn hoạt động hay không. Đồng thời theo dõi các tác dụng phụ của corticoid dùng kéo dài như tăng đường huyết, tăng huyết áp, loãng xương, nhiễm trùng. Bài theo dõi sức khỏe định kỳ khi dùng prednisolone lâu dài liệt kê những kiểm tra thường gặp.

Người dùng corticoid liều cao kéo dài cũng nên được dự phòng loét dạ dày khi có nguy cơ, bổ sung canxi và vitamin D theo chỉ định, và hỏi bác sĩ trước khi tiêm vắc xin sống.

Dấu hiệu cần đi viện ngay

  • Khó thở khi nghỉ, đau ngực, tim đập rất nhanh, ngất.
  • Vàng da tăng nhanh, nước tiểu đỏ sẫm hoặc đen.
  • Sốt cao, ớn lạnh khi đang dùng corticoid hoặc sau cắt lách.
  • Đau, sưng một bên chân, khó thở đột ngột: tán huyết tự miễn làm tăng nguy cơ huyết khối.

Điều người bệnh nên nhớ

Thiếu máu tán huyết tự miễn là bệnh có thể kiểm soát, nhưng cần sự phối hợp kiên nhẫn. Hãy hỏi bác sĩ thể bệnh của mình là ấm hay lạnh, vì câu trả lời quyết định prednisolone có giúp ích hay không. Uống thuốc đúng lịch, không tự ngừng, giữ ấm nếu là ngưng kết lạnh, và tái khám đúng hẹn để phát hiện sớm khi bệnh có dấu hiệu quay lại.

Câu hỏi thường gặp

Thiếu máu tán huyết tự miễn có cần ăn nhiều thực phẩm giàu sắt không?

Không nhất thiết. Thiếu máu ở đây do hồng cầu bị phá hủy chứ không phải do thiếu sắt, và bổ sung sắt khi không thiếu có thể gây hại. Axit folic thường được bổ sung hơn; hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bệnh có khỏi hẳn được không?

Nhiều người đạt lui bệnh và có thể ngừng thuốc, nhất là khi tìm và điều trị được nguyên nhân. Tuy nhiên bệnh có thể tái phát, nên cần theo dõi xét nghiệm định kỳ cả sau khi ổn định.

Xét nghiệm Coombs dương tính có nghĩa là chắc chắn bị tán huyết tự miễn?

Không hẳn. Coombs dương tính chỉ cho biết có kháng thể hoặc bổ thể trên hồng cầu. Chẩn đoán cần thêm bằng chứng tán huyết như hồng cầu lưới, bilirubin, LDH, haptoglobin và bối cảnh lâm sàng.

Người bị ngưng kết lạnh đi du lịch vùng lạnh được không?

Có thể, nhưng cần chuẩn bị kỹ: giữ ấm toàn thân và đầu chi, tránh đồ uống lạnh, mang theo giấy tờ bệnh án. Nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi nếu bệnh đang hoạt động.

Bài liên quan