Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Chỉ Định Điều Trị

Sử dụng Prednisolone cho bệnh nhân hen suyễn cấp tính

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật
Sử dụng Prednisolone cho bệnh nhân hen suyễn cấp tính

Sau một đợt hen suyễn cấp, dù được xử trí tại nhà theo kế hoạch hay vừa xuất viện, nhiều người bệnh được kê một đợt prednisolone uống ngắn ngày, thường chỉ vài ngày đến khoảng một tuần. Mục đích của đợt thuốc này là kiểm soát phần viêm còn âm ỉ trong phế quản để cơn hen không bùng lại. Uống đủ ngày, đúng giờ và quay lại tái khám là ba việc quyết định đợt điều trị có thành công hay không.

Bài viết dành cho người bệnh và người chăm sóc đang cầm trên tay đơn thuốc prednisolone sau cơn hen. Liều cụ thể và số ngày dùng là của riêng từng người, do bác sĩ kê dựa trên tuổi, cân nặng, mức độ cơn hen và bệnh đi kèm.

Đợt uống ngắn để làm gì khi đã hết khó thở?

Cảm giác dễ thở trở lại chủ yếu nhờ thuốc giãn phế quản. Nhưng bên trong đường thở, niêm mạc vẫn còn sưng, tăng tiết nhầy và rất nhạy cảm với tác nhân kích thích. Giai đoạn vài ngày đến vài tuần sau cơn cấp là lúc nguy cơ tái phát cao nhất.

Prednisolone giúp làm dịu phản ứng viêm này. Nhờ vậy:

  • Giảm khả năng phải quay lại phòng cấp cứu trong những ngày tiếp theo.
  • Giúp chức năng hô hấp hồi phục nhanh hơn.
  • Giảm nhu cầu dùng bình xịt cắt cơn nhiều lần mỗi ngày.

Vì thế, việc thấy khỏe hơn sau một hai ngày không phải là lý do để dừng thuốc sớm. Phần viêm cần đủ thời gian để lắng xuống.

Vì sao đợt ngắn thường không cần giảm liều dần?

Đây là câu hỏi phổ biến nhất, vì nhiều người từng nghe “corticoid phải giảm liều từ từ, không được ngưng đột ngột”. Lời khuyên đó đúng với điều trị kéo dài, khi tuyến thượng thận đã bị ức chế và cần thời gian để tự sản xuất cortisol trở lại.

Với đợt uống ngắn (vài ngày đến khoảng hai tuần), tuyến thượng thận ở phần lớn người bệnh chưa bị ức chế đáng kể. Do đó, các hướng dẫn điều trị hen thường cho phép ngưng thuốc khi hết đợt mà không cần giảm dần. Tuy nhiên, có những trường hợp bác sĩ vẫn chỉ định giảm liều:

  • Người bệnh đã dùng nhiều đợt corticoid uống trong thời gian gần.
  • Đang dùng corticoid dạng hít liều cao kéo dài hoặc corticoid toàn thân vì bệnh khác.
  • Đợt điều trị kéo dài hơn thông thường.

Nguyên tắc đơn giản: làm đúng theo đơn. Không tự giảm dần khi đơn ghi ngưng, cũng không tự ngưng khi đơn ghi giảm dần. Nếu bạn dùng corticoid dài ngày vì lý do khác, hãy tham khảo bài hướng dẫn giảm liều prednisolone an toàn và trao đổi với bác sĩ.

Uống thuốc thế nào cho đúng

Thời điểm trong ngày

Prednisolone thường được dặn uống một lần vào buổi sáng, sau bữa ăn. Uống buổi sáng phù hợp với nhịp tiết cortisol tự nhiên của cơ thể và giúp hạn chế mất ngủ. Uống sau ăn giúp giảm khó chịu dạ dày. Chi tiết hơn có trong bài uống prednisolone lúc nào tốt nhất.

Nếu quên một liều

Uống ngay khi nhớ ra trong cùng ngày. Nếu đã gần sang liều ngày hôm sau, bỏ qua liều quên, không uống gấp đôi. Khi không chắc, hỏi dược sĩ nơi cấp thuốc.

Với trẻ em

Trẻ nhỏ khó nuốt viên có thể được kê dạng dung dịch uống hoặc được hướng dẫn nghiền, hòa viên. Vị đắng là trở ngại thường gặp; có thể cho trẻ uống cùng một lượng nhỏ đồ ăn trẻ thích nếu dược sĩ đồng ý. Nếu trẻ nôn ngay sau uống, hãy gọi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi cho uống lại.

Tác dụng phụ có thể gặp trong vài ngày dùng thuốc

Đợt ngắn ít khi gây tác dụng phụ nghiêm trọng, nhưng một số thay đổi tạm thời khá thường gặp:

Biểu hiệnGhi chú
Khó ngủ, hưng phấn hoặc dễ cáuThường giảm khi ngưng thuốc; uống buổi sáng giúp hạn chế
Ăn ngon miệng hơnƯu tiên bữa ăn cân đối, hạn chế đồ ngọt và mặn
Khó chịu thượng vịUống sau ăn; báo bác sĩ nếu đau nhiều, phân đen
Đường huyết tăngNgười đái tháo đường cần đo đường huyết thường xuyên hơn

Cần liên hệ bác sĩ sớm nếu có thay đổi tâm trạng rõ rệt (lo âu nặng, hoang tưởng), sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn ra máu, hoặc mắt mờ đột ngột.

Kế hoạch hành động hen: tấm bản đồ sau xuất viện

Kế hoạch hành động hen là một tờ hướng dẫn viết sẵn, giúp người bệnh tự biết mình đang ở “vùng” nào và phải làm gì. Nhiều nơi chia thành ba vùng:

  1. Vùng xanh: kiểm soát tốt, ngủ ngon, hoạt động bình thường; tiếp tục thuốc dự phòng hằng ngày.
  2. Vùng vàng: ho, khò khè, cần thuốc cắt cơn nhiều hơn thường lệ; làm theo các bước tăng thuốc bác sĩ đã ghi, trong đó có thể có hướng dẫn bắt đầu corticoid uống.
  3. Vùng đỏ: khó thở nặng, thuốc cắt cơn không hiệu quả, nói khó; gọi cấp cứu ngay.

Sau mỗi đợt cấp, hãy đề nghị bác sĩ xem lại tờ kế hoạch này. Nếu bạn chưa có, đây là lúc nên yêu cầu. Kế hoạch giúp bạn không phải tự đoán khi nào cần dùng prednisolone, và quan trọng hơn, khi nào cần đến bệnh viện. Những dấu hiệu cơn hen đã trở nặng và cách xử trí trong bệnh viện được mô tả trong bài corticoid trong xử trí cơn hen phế quản nặng.

Đừng quên thuốc dự phòng

Một sai lầm hay gặp là chỉ chú ý tới viên prednisolone mà bỏ quên bình xịt dự phòng chứa corticoid dạng hít. Prednisolone uống chỉ giải quyết đợt cấp hiện tại; corticoid hít mới là thứ giúp giảm số đợt cấp về lâu dài. Hãy tiếp tục dùng thuốc dự phòng đều đặn trong và sau đợt prednisolone, trừ khi bác sĩ dặn khác.

Kiểm tra kỹ thuật xịt cũng quan trọng không kém. Nhiều người dùng sai cách (không lắc bình, hít quá nhanh, không nín thở) khiến thuốc đọng ở miệng họng thay vì xuống phổi. Dược sĩ hoặc điều dưỡng có thể hướng dẫn lại trong vài phút.

Lịch tái khám và những câu nên hỏi

Bác sĩ thường hẹn tái khám trong khoảng một tuần sau đợt cấp hoặc sau khi xuất viện. Bạn có thể chuẩn bị trước:

  • Mang theo tất cả thuốc đang dùng, kể cả bình xịt.
  • Ghi lại số lần dùng thuốc cắt cơn mỗi ngày và số đêm thức giấc vì ho, khó thở.
  • Hỏi: điều gì đã khởi phát cơn hen lần này? Có cần chỉnh thuốc dự phòng không? Khi nào được dùng corticoid uống theo kế hoạch?
  • Hỏi về tiêm phòng cúm và phế cầu nếu phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Nếu bạn cần corticoid uống nhiều lần trong một năm, đó là dấu hiệu hen chưa được kiểm soát tốt. Mỗi đợt cộng dồn lại có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ lâu dài như loãng xương, tăng đường huyết hay đục thủy tinh thể. Bác sĩ có thể cân nhắc tăng bậc điều trị dự phòng hoặc chuyển khám chuyên khoa hô hấp.

Tóm lại: đợt prednisolone ngắn sau cơn hen cấp là để dập tắt phần viêm còn sót lại. Uống đủ ngày, buổi sáng sau ăn, tiếp tục thuốc dự phòng, giữ kế hoạch hành động hen bên mình và đi tái khám đúng hẹn.

Câu hỏi thường gặp

Đang uống prednisolone sau cơn hen mà lại khó thở thì làm gì?

Dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch hành động hen. Nếu không đỡ, khó thở tăng, nói không thành câu hay môi tím, gọi cấp cứu ngay. Prednisolone không có tác dụng cắt cơn tức thời.

Có thể giữ lại viên prednisolone thừa để lần sau tự uống không?

Không nên tự dùng lại thuốc thừa khi chưa có hướng dẫn. Một số người bệnh được bác sĩ kê sẵn thuốc trong kế hoạch hành động hen, khi đó làm đúng theo kế hoạch và báo bác sĩ mỗi lần sử dụng.

Uống prednisolone vài ngày có làm tăng cân không?

Đợt ngắn có thể làm ăn ngon miệng và giữ nước nhẹ, nhưng thường không gây tăng cân đáng kể và các thay đổi này hết sau khi ngưng thuốc. Tăng cân rõ rệt thường liên quan đến dùng kéo dài.

Phụ nữ mang thai bị hen cấp có dùng được prednisolone không?

Một cơn hen không được kiểm soát gây nguy hiểm cho cả mẹ và thai, nên bác sĩ vẫn có thể kê corticoid khi cần. Quyết định dựa trên lợi ích và nguy cơ cụ thể; thai phụ không tự ý ngưng hay tự dùng thuốc.

Bài liên quan