Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Kiến Thức Viêm Nhiễm

Viêm xoang cấp và mãn tính: Hướng dẫn chăm sóc và điều trị

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật

Viêm xoang cấp thường xuất hiện sau cảm lạnh và hết trong vòng vài tuần; viêm xoang mãn tính là khi triệu chứng kéo dài từ 12 tuần trở lên. Phần lớn viêm xoang cấp do virus và cải thiện với rửa mũi, nghỉ ngơi, thuốc giảm triệu chứng; viêm xoang mãn tính thường cần dùng corticoid xịt mũi đều đặn và theo dõi chuyên khoa tai mũi họng. Corticoid uống như prednisolone và kháng sinh chỉ dùng trong một số trường hợp chọn lọc, theo chỉ định bác sĩ.

Xoang là gì và vì sao bị viêm

Các xoang cạnh mũi là những hốc rỗng chứa khí trong xương mặt, thông với hốc mũi qua các lỗ nhỏ. Niêm mạc xoang tiết nhầy và có lông chuyển đẩy nhầy ra ngoài. Khi niêm mạc mũi sưng lên do virus, dị ứng hay kích thích, các lỗ thông này bị bít, dịch ứ lại, tạo môi trường cho viêm kéo dài và đôi khi bội nhiễm vi khuẩn.

Các yếu tố thuận lợi gồm cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, lệch vách ngăn, polyp mũi, hút thuốc lá hoặc hít khói bụi, bệnh lý răng hàm trên, và một số tình trạng suy giảm miễn dịch.

Cấp hay mãn: phân biệt qua thời gian và kiểu triệu chứng

Đặc điểmViêm xoang cấpViêm xoang mãn tính
Thời gianDưới 4 tuần (thường khỏi trong 7–10 ngày nếu do virus)Từ 12 tuần trở lên
Khởi phátThường sau cảm lạnhÂm thầm, dai dẳng, có đợt nặng lên
Triệu chứng nổi bậtNghẹt mũi, chảy mũi đặc, đau nhức vùng mặt, có thể sốtNghẹt mũi kéo dài, chảy dịch xuống họng, giảm hoặc mất ngửi, nặng mặt
Nguyên nhân chínhVirus; một số ít bội nhiễm vi khuẩnViêm niêm mạc kéo dài, có hoặc không kèm polyp mũi
Hướng điều trị chủ đạoChăm sóc triệu chứng; kháng sinh khi có tiêu chuẩnRửa mũi, corticoid xịt kéo dài; có thể phẫu thuật

Viêm xoang cấp gợi ý bội nhiễm vi khuẩn khi triệu chứng kéo dài trên khoảng mười ngày không cải thiện, khi bệnh đang đỡ lại nặng lên (“hai pha”), hoặc khi khởi phát với sốt cao kèm chảy mũi mủ và đau mặt nhiều ngay từ đầu.

Rửa mũi: bước cơ bản nhưng hay làm sai

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch muối giúp làm loãng và đẩy dịch nhầy, giảm tác nhân kích thích, giúp thuốc xịt tiếp xúc niêm mạc tốt hơn. Vài lưu ý để rửa mũi an toàn:

  • Dùng dung dịch pha sẵn hoặc pha bằng nước đã đun sôi để nguội hay nước cất; không dùng nước máy chưa đun sôi.
  • Nghiêng đầu sang một bên, cho dung dịch chảy vào lỗ mũi phía trên và ra lỗ mũi phía dưới, thở bằng miệng.
  • Không bơm quá mạnh; trẻ nhỏ nên được hướng dẫn kỹ hoặc chỉ nhỏ, xịt nhẹ.
  • Rửa sạch, để khô bình rửa sau mỗi lần dùng, thay bình định kỳ.
  • Nếu đau tai, ù tai khi rửa, hãy giảm lực và hỏi bác sĩ.

Corticoid xịt mũi: nền tảng cho viêm xoang mãn tính

Corticoid xịt mũi (như budesonid, fluticason, mometason) làm giảm phù nề và viêm niêm mạc mũi xoang, giúp thông thoáng lỗ xoang. Với viêm xoang mãn tính, đặc biệt khi có polyp mũi hay kèm viêm mũi dị ứng, đây là thuốc được dùng đều đặn, lâu dài. Ở viêm xoang cấp, bác sĩ cũng có thể kê để giảm nghẹt mũi.

Để thuốc hiệu quả:

  1. Rửa mũi trước khi xịt vài phút.
  2. Lắc đều bình, cúi đầu nhẹ về phía trước.
  3. Hướng đầu xịt ra phía ngoài, về phía khóe mắt cùng bên, tránh xịt thẳng vào vách ngăn.
  4. Hít nhẹ khi xịt, không hít mạnh khiến thuốc trôi xuống họng.
  5. Dùng đều đặn hằng ngày; hiệu quả thường tăng dần sau vài ngày đến vài tuần, không phải ngay lập tức.

Tác dụng phụ hay gặp là khô mũi, chảy máu mũi nhẹ. Corticoid xịt mũi ở liều thông thường hấp thu vào máu rất ít, nên an toàn hơn nhiều so với corticoid uống khi dùng kéo dài. Cần phân biệt với thuốc xịt co mạch (thường chứa oxymetazolin, xylometazolin): loại này chỉ nên dùng vài ngày vì dùng lâu gây nghẹt mũi hồi ứng.

Khi nào bác sĩ cân nhắc corticoid uống

Prednisolone hoặc corticoid uống khác không phải thuốc thường quy cho viêm xoang. Bác sĩ tai mũi họng có thể kê một đợt ngắn trong các tình huống như:

  • Viêm xoang mãn tính có polyp mũi gây tắc nghẽn nặng, mất ngửi, để thu nhỏ polyp tạm thời.
  • Chuẩn bị trước phẫu thuật nội soi xoang ở một số trường hợp.
  • Viêm xoang do nấm dị ứng sau phẫu thuật, theo phác đồ chuyên khoa.

Hiệu quả của corticoid uống trên polyp thường chỉ kéo dài một thời gian sau khi ngưng thuốc, trong khi dùng nhiều đợt mỗi năm làm tăng nguy cơ tác dụng phụ toàn thân như tăng đường huyết, loãng xương, ảnh hưởng mắt. Vì vậy, bác sĩ cân nhắc kỹ số đợt dùng. Đừng tự mua corticoid uống để “chữa xoang”; nếu bạn đang được kê, hãy đọc thêm về tác dụng phụ của prednisolone và cách hạn chế. Với người có polyp mũi nặng tái phát nhiều lần, hiện có thêm lựa chọn thuốc sinh học do chuyên khoa chỉ định.

Kháng sinh: không phải lúc nào cũng cần

Vì phần lớn viêm xoang cấp do virus, kháng sinh không giúp khỏi nhanh hơn trong đa số trường hợp mà còn gây tác dụng phụ và làm tăng kháng thuốc. Bác sĩ thường cân nhắc kháng sinh khi có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn như mô tả ở phần trên, hoặc khi người bệnh có bệnh nền làm tăng nguy cơ biến chứng. Nếu đã được kê kháng sinh, hãy uống đủ liệu trình, không tự dừng giữa chừng và không dùng lại kháng sinh thừa của lần trước.

Trong viêm xoang mãn tính, vai trò kháng sinh hạn chế hơn và chỉ áp dụng trong những đợt bùng phát nhiễm khuẩn hoặc theo phác đồ chuyên khoa.

Dấu hiệu biến chứng phải đi khám ngay

Biến chứng viêm xoang hiếm gặp nhưng nguy hiểm vì xoang nằm sát hốc mắt và não. Cần đến cơ sở y tế ngay nếu có:

  • Sưng, đỏ, đau quanh mắt; mi mắt sưng phồng.
  • Nhìn đôi, nhìn mờ, mắt lồi hoặc khó cử động mắt.
  • Đau đầu dữ dội, cứng gáy, sốt cao.
  • Lú lẫn, buồn ngủ bất thường, co giật.
  • Sưng vùng trán hoặc má.

Ngoài ra, chảy máu mũi một bên kéo dài, nghẹt một bên mũi tăng dần, tê mặt hay chảy dịch hôi một bên cũng cần khám tai mũi họng để loại trừ nguyên nhân khác.

Sống chung với viêm xoang mãn tính

Viêm xoang mãn tính là tình trạng viêm kéo dài, và như các bệnh viêm mạn khác, nó ảnh hưởng đến giấc ngủ, khứu giác, năng lượng hằng ngày. Bài tác hại của viêm nhiễm mãn tính đối với cơ thể giải thích thêm vì sao không nên coi nhẹ tình trạng này. Một số việc giúp kiểm soát bệnh lâu dài:

  • Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động và khói bụi.
  • Điều trị tốt viêm mũi dị ứng, hen phế quản nếu có, vì chúng thường đi kèm.
  • Duy trì rửa mũi và corticoid xịt theo hướng dẫn, kể cả khi đã đỡ.
  • Chăm sóc răng miệng, khám răng nếu viêm xoang hàm một bên.
  • Tái khám định kỳ; nội soi mũi hoặc chụp CT khi bác sĩ thấy cần.

Nếu điều trị nội khoa đầy đủ mà triệu chứng vẫn nặng, phẫu thuật nội soi xoang có thể được cân nhắc. Sau mổ, việc duy trì rửa mũi và thuốc xịt vẫn quan trọng để hạn chế tái phát. Người dùng corticoid xịt hoặc uống kéo dài nên khám mắt định kỳ theo dặn dò, vì corticoid có thể ảnh hưởng nhãn áp và thủy tinh thể, như phân tích trong bài tác động tiêu cực của corticoid lên mắt.

Câu hỏi thường gặp

Xịt corticoid mũi lâu dài có hại không?

Ở liều thông thường, corticoid xịt mũi hấp thu vào máu rất ít nên được xem là an toàn khi dùng kéo dài theo chỉ định. Tác dụng phụ thường gặp là khô mũi, chảy máu mũi nhẹ. Tái khám để bác sĩ kiểm tra niêm mạc mũi định kỳ.

Dịch mũi màu xanh vàng có nghĩa là phải uống kháng sinh?

Không nhất thiết. Dịch mũi đổi màu có thể gặp trong cảm lạnh do virus. Bác sĩ dựa vào thời gian bệnh, diễn biến và mức độ triệu chứng để quyết định có cần kháng sinh hay không.

Xông hơi có giúp chữa viêm xoang không?

Hít hơi nước ấm có thể giúp dễ chịu tạm thời, làm loãng dịch nhầy. Tuy nhiên cần cẩn thận để tránh bỏng, đặc biệt ở trẻ em, và không thay thế điều trị khi có viêm xoang mãn tính.

Viêm xoang mãn tính có chữa khỏi hẳn được không?

Nhiều người kiểm soát tốt triệu chứng bằng rửa mũi, corticoid xịt và xử lý yếu tố thuận lợi, nhưng bệnh có thể tái phát. Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng và số đợt bùng phát, có thể cần phẫu thuật ở một số trường hợp.

Bài liên quan