Các bệnh viêm mắt thường gặp và chỉ định dùng Prednisolone
Prednisolone được bác sĩ nhãn khoa dùng cho một số bệnh viêm mắt không do nhiễm trùng, tiêu biểu là viêm màng bồ đào trước (viêm mống mắt), viêm kết mạc dị ứng nặng, viêm thượng củng mạc và viêm củng mạc, viêm sau phẫu thuật mắt. Dạng thường gặp nhất là thuốc nhỏ mắt prednisolone acetate; một số bệnh cần uống thêm prednisolone. Ngược lại, với viêm giác mạc do herpes hay nhiều nhiễm trùng mắt khác, corticoid có thể làm bệnh nặng lên nhanh chóng, nên tuyệt đối không tự nhỏ khi chưa được khám.
Vì sao bệnh mắt cần được bác sĩ mắt khám trực tiếp
Mắt đỏ, đau, chảy nước mắt là biểu hiện chung của rất nhiều bệnh khác nhau, từ lành tính đến đe dọa thị lực. Nhiều bệnh chỉ phân biệt được khi khám bằng sinh hiển vi (đèn khe), đo nhãn áp, nhuộm giác mạc bằng thuốc nhuộm huỳnh quang và soi đáy mắt. Đây là lý do thuốc nhỏ mắt chứa corticoid là thuốc kê đơn và cần chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Bức tranh các bệnh viêm mắt thường gặp
| Bệnh | Biểu hiện điển hình | Vị trí của corticoid |
|---|---|---|
| Viêm kết mạc dị ứng | Ngứa nhiều hai mắt, đỏ, chảy nước mắt, thường kèm hắt hơi, sổ mũi theo mùa | Chỉ dùng ngắn ngày cho đợt nặng; điều trị chính là tránh dị nguyên và thuốc nhỏ chống dị ứng |
| Viêm màng bồ đào trước (viêm mống mắt) | Đau nhức sâu trong mắt, đỏ quanh rìa giác mạc, sợ ánh sáng, nhìn mờ | Thuốc nhỏ corticoid là điều trị chủ lực, kèm thuốc giãn đồng tử |
| Viêm màng bồ đào sau, toàn bộ | Nhìn mờ, ruồi bay, có thể ít đau | Thường cần corticoid toàn thân hoặc tiêm quanh nhãn cầu, có thể kèm thuốc ức chế miễn dịch |
| Viêm thượng củng mạc | Đỏ khu trú một vùng, khó chịu nhẹ, thị lực bình thường | Nhiều trường hợp tự khỏi; có thể dùng thuốc nhỏ khi cần |
| Viêm củng mạc | Đau dữ dội, lan lên đầu, mặt; mắt đỏ tím, đau tăng khi chạm | Thường cần thuốc toàn thân; hay liên quan bệnh tự miễn |
| Viêm giác mạc | Đau, cộm, sợ ánh sáng, nhìn mờ, có thể có vết loét | Tùy nguyên nhân; corticoid có thể chống chỉ định |
Viêm kết mạc dị ứng: corticoid không phải lựa chọn đầu
Viêm kết mạc dị ứng rất phổ biến, thường do phấn hoa, bụi nhà, lông thú. Đa số được kiểm soát bằng chườm mát, nước mắt nhân tạo, thuốc nhỏ kháng histamin hoặc ổn định dưỡng bào. Corticoid nhỏ mắt chỉ dành cho các thể nặng như viêm kết giác mạc mùa xuân ở trẻ em, hoặc đợt bùng phát không đáp ứng thuốc khác, và thường dùng thời gian ngắn dưới sự theo dõi của bác sĩ.
Lý do thận trọng là corticoid nhỏ mắt dùng kéo dài có thể làm tăng nhãn áp và gây đục thủy tinh thể. Nhiều người tự mua thuốc nhỏ chứa corticoid để “chữa ngứa mắt” rồi dùng hàng tháng, đến khi phát hiện tổn thương thì đã muộn.
Viêm màng bồ đào: nơi prednisolone phát huy rõ nhất
Màng bồ đào là lớp giữa của nhãn cầu, gồm mống mắt, thể mi và hắc mạc. Viêm màng bồ đào trước (viêm mống mắt, viêm mống mắt thể mi) là thể hay gặp nhất. Bệnh có thể liên quan đến các bệnh tự miễn như viêm cột sống dính khớp, viêm khớp ở trẻ em, bệnh viêm ruột, sarcoidosis, nhưng nhiều trường hợp không tìm thấy nguyên nhân.
Thuốc nhỏ prednisolone acetate là điều trị chủ lực, thường được nhỏ dày lúc đầu rồi giảm dần theo mức độ viêm khi tái khám, kèm thuốc giãn đồng tử để giảm đau và ngăn mống mắt dính vào thủy tinh thể. Kỹ thuật nhỏ, cách lắc thuốc, thời gian giảm liều và lịch đo nhãn áp được trình bày chi tiết trong bài điều trị viêm mống mắt bằng prednisolone nhỏ mắt.
Với viêm màng bồ đào sau hoặc toàn bộ, thuốc nhỏ không đủ thấm đến phần sau nhãn cầu, nên bác sĩ có thể chỉ định prednisolone uống, tiêm corticoid quanh hoặc trong nhãn cầu, hoặc phối hợp thuốc ức chế miễn dịch khác. Trước khi dùng corticoid toàn thân, bác sĩ thường loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng như lao, giang mai, toxoplasma, virus.
Viêm củng mạc và thượng củng mạc
Hai bệnh này dễ nhầm với nhau và với viêm kết mạc. Viêm thượng củng mạc thường nhẹ, tự giới hạn. Viêm củng mạc nặng hơn nhiều, đau sâu, có thể làm mỏng củng mạc và đe dọa nhãn cầu. Viêm củng mạc hay đi kèm các bệnh hệ thống như viêm khớp dạng thấp, viêm mạch, lupus, nên thường cần phối hợp với bác sĩ nội khoa hoặc cơ xương khớp. Người bệnh có thể tham khảo thêm bài sử dụng prednisolone trong điều trị các bệnh tự miễn để hiểu bối cảnh rộng hơn.
Viêm giác mạc: cảnh báo herpes
Giác mạc là lớp trong suốt phía trước con ngươi. Viêm giác mạc có thể do vi khuẩn (thường liên quan kính áp tròng), nấm (sau chấn thương do cây cỏ), amip, virus herpes simplex hoặc thủy đậu–zona, hoặc do cơ chế miễn dịch.
Điểm nguy hiểm nhất: với viêm giác mạc biểu mô do herpes, đặc biệt dạng tổn thương hình cành cây, corticoid nhỏ mắt có thể làm virus nhân lên mạnh, lan rộng tổn thương, thậm chí gây thủng giác mạc. Viêm giác mạc do nấm cũng có thể nặng lên nhanh khi dùng corticoid. Trong một số thể viêm giác mạc do herpes ở lớp sâu (nhu mô), bác sĩ lại có thể dùng corticoid nhưng luôn kèm thuốc kháng virus và theo dõi sát. Chính sự phức tạp này khiến việc tự dùng corticoid cho mắt đỏ trở nên rủi ro.
Những ai cần thận trọng đặc biệt
- Người có tiền sử glaucoma hoặc gia đình có người bị glaucoma.
- Người cận thị nặng, đái tháo đường.
- Người từng bị herpes mắt.
- Người đeo kính áp tròng (nguy cơ nhiễm trùng giác mạc).
- Trẻ em, vì có thể tăng nhãn áp nhanh hơn khi dùng corticoid.
Tác động của corticoid lên nhãn áp và thủy tinh thể được phân tích riêng trong bài tác động tiêu cực của corticoid lên mắt.
Khi nào cần đi khám mắt ngay
- Đau mắt nhiều, đặc biệt đau sâu hoặc đau tăng khi nhìn ánh sáng.
- Nhìn mờ đột ngột, thấy quầng sáng quanh đèn.
- Mắt đỏ kèm buồn nôn, đau đầu dữ dội.
- Mắt đỏ sau chấn thương, hóa chất bắn vào mắt.
- Đang đeo kính áp tròng mà mắt đỏ, đau, chảy nước.
- Có mụn nước vùng trán, mũi kèm đau mắt (gợi ý zona mắt).
Trong mọi trường hợp, hãy mang theo các lọ thuốc nhỏ mắt đã dùng khi đi khám, để bác sĩ biết chính xác bạn đã dùng gì và trong bao lâu.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc nhỏ mắt prednisolone có dùng được cho đau mắt đỏ thông thường không?
Không nên tự dùng. Đau mắt đỏ do virus hay vi khuẩn thường không cần corticoid, và corticoid có thể làm nặng một số nhiễm trùng, nhất là herpes. Chỉ dùng khi bác sĩ mắt khám và chỉ định.
Viêm màng bồ đào có tái phát không?
Có, nhiều người bị tái phát, nhất là khi có bệnh tự miễn đi kèm. Khi thấy đau, đỏ, sợ ánh sáng trở lại, nên khám mắt sớm thay vì tự nhỏ lại thuốc cũ.
Vì sao bác sĩ hỏi về đau lưng, đau khớp khi tôi bị viêm mống mắt?
Vì viêm mống mắt có thể liên quan các bệnh như viêm cột sống dính khớp, bệnh viêm ruột hay sarcoidosis. Phát hiện bệnh đi kèm giúp điều trị toàn diện và giảm tái phát.
Thuốc nhỏ mắt chứa corticoid có gây hại khi dùng ngắn ngày không?
Dùng ngắn ngày dưới theo dõi của bác sĩ thường an toàn. Nguy cơ tăng nhãn áp có thể xuất hiện ngay cả sau vài tuần ở người nhạy cảm, vì vậy bác sĩ thường đo nhãn áp khi tái khám.
Bài liên quan

Mề đay do lạnh: nổi sẩn ngứa khi trời rét, xử trí thế nào
Nổi sẩn ngứa, sưng đỏ sau khi chạm nước lạnh hay gặp gió rét có thể là mề đay do lạnh. Cách nhận biết, nguy cơ khi bơi nước lạnh và vai trò của corticoid.

Ngón tay trắng bệch khi lạnh: dấu hiệu Raynaud và bệnh tự miễn
Ngón tay chuyển trắng, tím rồi đỏ khi gặp lạnh là hiện tượng Raynaud. Phân biệt dạng lành tính với dạng liên quan lupus, xơ cứng bì và khi nào nên đi khám.

Những bài tập vận động tốt cho người bị bệnh viêm xương khớp
Gợi ý các nhóm bài tập biên độ, tăng sức cơ, aerobic nhẹ, bơi và đi bộ cho người viêm khớp, kèm nguyên tắc an toàn khi đang đợt viêm hoặc dùng corticoid lâu.

Bệnh Lupus ban đỏ hệ thống: Những kiến thức cần biết
Lupus ban đỏ hệ thống ảnh hưởng cơ quan nào, chẩn đoán bằng ANA, anti-dsDNA ra sao, vì sao hydroxychloroquine là nền tảng và lưu ý gì khi mang thai.