Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Kiến Thức Viêm Nhiễm

Viêm đường hô hấp ở trẻ em vào mùa lạnh: Cách phòng tránh

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật
Viêm đường hô hấp ở trẻ em vào mùa lạnh: Cách phòng tránh

Để phòng viêm đường hô hấp cho trẻ trong mùa lạnh, những biện pháp hiệu quả nhất lại khá đơn giản: rửa tay thường xuyên, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch, cho trẻ ăn uống ngủ nghỉ hợp lý, giữ ấm vừa phải và tránh khói thuốc. Phần lớn đợt ho, sổ mũi ở trẻ do virus và tự khỏi, nhưng cha mẹ cần nhận ra sớm các dấu hiệu nặng để đưa trẻ đi khám kịp. Thuốc corticoid như prednisolone chỉ dùng trong một số bệnh cụ thể khi bác sĩ chỉ định, không phải thuốc phòng hay chữa cảm lạnh.

Vì sao trẻ hay ốm hô hấp khi trời trở lạnh?

Mùa lạnh không trực tiếp “gây” bệnh, nhưng tạo điều kiện cho virus lây lan dễ hơn:

  • Trẻ ở trong nhà nhiều hơn, phòng đóng kín, tiếp xúc gần với nhau ở lớp học, nhà trẻ.
  • Nhiều loại virus như cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), rhinovirus, adenovirus hoạt động mạnh vào mùa đông xuân.
  • Không khí khô và lạnh có thể làm niêm mạc mũi họng kém khả năng tự bảo vệ.
  • Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ còn đang hoàn thiện, mỗi lần gặp một virus mới là một lần cơ thể “học bài”.

Một trẻ đi nhà trẻ bị cảm lạnh nhiều lần trong một mùa là chuyện khá thường gặp và không nhất thiết là dấu hiệu “sức đề kháng kém”. Điều cần chú ý là mức độ nặng và tốc độ hồi phục sau mỗi đợt.

Bàn tay sạch là hàng rào đầu tiên

Virus hô hấp lây qua giọt bắn và qua tay chạm vào bề mặt nhiễm rồi đưa lên mũi, mắt, miệng. Vì vậy:

  1. Rửa tay cho trẻ bằng xà phòng và nước sạch sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn, sau khi đi chơi về.
  2. Người lớn rửa tay trước khi bế, cho trẻ ăn, đặc biệt với trẻ sơ sinh.
  3. Dạy trẻ lớn che miệng khi ho, hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay, rồi vứt khăn vào thùng rác.
  4. Lau sạch đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn thường xuyên hơn trong mùa dịch.
  5. Khi trẻ ốm, cho nghỉ ở nhà để vừa hồi phục vừa không lây cho bạn.

Người lớn đang ho, sốt nên hạn chế hôn, bế trẻ nhỏ, và đeo khẩu trang khi chăm sóc trẻ dưới vài tháng tuổi.

Tiêm chủng: bảo vệ có chủ đích

Nhiều bệnh hô hấp nặng ở trẻ đã có vắc xin. Cha mẹ nên kiểm tra sổ tiêm chủng và hỏi cán bộ y tế về các mũi phù hợp với tuổi của con, ví dụ:

  • Vắc xin cúm mùa: nên tiêm nhắc mỗi năm, đặc biệt cho trẻ có bệnh nền như hen.
  • Vắc xin phế cầu: giúp phòng viêm phổi, viêm tai giữa và viêm màng não do phế cầu.
  • Vắc xin Hib, ho gà, bạch hầu: nằm trong các mũi phối hợp của chương trình tiêm chủng.
  • Vắc xin sởi: sởi có thể biến chứng viêm phổi nặng.

Bà mẹ mang thai được tiêm một số vắc xin theo khuyến cáo cũng giúp truyền kháng thể bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời. Một số sản phẩm phòng RSV cho trẻ nhỏ cũng đã có ở nhiều nơi; hãy hỏi bác sĩ nhi về tính sẵn có và đối tượng phù hợp.

Ăn, ngủ, chơi: nền tảng cho sức đề kháng

Không có món ăn hay thực phẩm chức năng nào “miễn nhiễm” bệnh, nhưng một lối sống đều đặn giúp trẻ chống đỡ và hồi phục tốt hơn:

  • Bú mẹ ở trẻ nhỏ cung cấp kháng thể và giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp.
  • Bữa ăn đa dạng rau, trái cây, đạm, ngũ cốc; không cần ép ăn quá nhiều hay bổ sung vitamin liều cao nếu không có chỉ định.
  • Ngủ đủ giấc theo lứa tuổi, giờ giấc ổn định.
  • Vận động ngoài trời khi thời tiết cho phép, mặc đủ ấm.
  • Uống đủ nước, nhất là khi trẻ đang sốt, sổ mũi.

Phần lối sống tăng đề kháng chung cho cả gia đình được bàn thêm trong bài làm thế nào để tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên.

Giữ ấm đúng cách, không ủ quá kỹ

Giữ ấm là cần thiết, nhưng nhiều gia đình ủ trẻ quá mức khiến trẻ ra mồ hôi, sau đó mồ hôi lạnh đi lại làm trẻ dễ nhiễm lạnh hơn. Một số nguyên tắc hợp lý:

  • Mặc nhiều lớp mỏng thay vì một lớp quá dày, dễ thêm bớt khi vào nhà hay ra ngoài.
  • Giữ ấm đầu, cổ, bàn chân và ngực khi ra ngoài trời lạnh, gió.
  • Sờ gáy hoặc lưng trẻ: nếu ẩm mồ hôi là đang mặc quá ấm.
  • Phòng ngủ thoáng, không đốt than, củi trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí CO.
  • Tránh tuyệt đối khói thuốc lá trong nhà và trên xe; khói thuốc làm tăng nguy cơ viêm phế quản, hen, viêm tai ở trẻ.

Dấu hiệu nặng cần đưa trẻ đi khám ngay

Phần lớn cảm lạnh tự khỏi trong khoảng một tuần đến mười ngày. Nhưng cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu thấy:

Nhóm dấu hiệuBiểu hiện cụ thể
ThởThở nhanh hơn bình thường, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, thở rít khi nằm yên, khò khè
Màu daMôi, quanh miệng hoặc đầu chi tím tái
Tri giácLi bì, khó đánh thức, quấy khóc không dỗ được, co giật
Ăn uốngBỏ bú, không uống được, nôn tất cả mọi thứ, tiểu ít
SốtTrẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt; sốt cao kéo dài hoặc sốt trở lại sau khi đã đỡ

Ho kéo dài nhiều tuần, ho từng cơn rũ rượi kèm tiếng rít, hoặc trẻ có bệnh nền (tim bẩm sinh, hen, sinh non) cũng là lý do nên đi khám sớm hơn.

Corticoid: chỉ khi bác sĩ chỉ định

Có những bệnh hô hấp ở trẻ mà corticoid thực sự có ích. Ví dụ điển hình là viêm thanh quản cấp (croup): trẻ ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng, có thể thở rít. Bác sĩ có thể cho một liều corticoid (như dexamethason hoặc prednisolone) để giảm phù nề thanh quản. Trẻ hen phế quản lên cơn cũng có thể cần một đợt corticoid uống ngắn.

Tuy nhiên, với cảm lạnh, viêm họng do virus hay ho thông thường, corticoid không giúp trẻ khỏi nhanh hơn, mà còn có thể che lấp triệu chứng và tăng nguy cơ tác dụng phụ. Cha mẹ không tự cho trẻ uống prednisolone, không dùng lại thuốc của lần ốm trước, không dùng thuốc của anh chị em hay người lớn. Liều corticoid ở trẻ được tính theo cân nặng và bệnh cụ thể; xem thêm nguyên tắc chung trong bài liều dùng prednisolone an toàn cho người lớn và trẻ em. Nếu trẻ phải dùng corticoid dài ngày vì bệnh mạn tính, nguy cơ ảnh hưởng tăng trưởng được phân tích trong bài trẻ em dùng prednisolone dài ngày.

Tương tự, kháng sinh chỉ có tác dụng với nhiễm khuẩn, không có tác dụng với virus cảm lạnh. Hãy để bác sĩ quyết định khi nào trẻ cần kháng sinh hay corticoid.

Chăm sóc tại nhà khi trẻ bị cảm nhẹ

  • Nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng cho trẻ nhỏ trước khi bú, ngủ.
  • Cho bú, uống nước thường xuyên hơn.
  • Dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ, đúng liều theo cân nặng.
  • Không dùng thuốc ho, thuốc cảm phối hợp cho trẻ nhỏ khi chưa hỏi ý kiến nhân viên y tế.
  • Theo dõi sát các dấu hiệu nặng ở bảng trên, nhất là ban đêm.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị ho có đờm, có nên cho uống prednisolone để nhanh khỏi?

Không nên. Ho có đờm do cảm lạnh hay viêm phế quản do virus thường tự cải thiện, và corticoid không giúp khỏi nhanh hơn. Chỉ dùng corticoid khi bác sĩ khám và chỉ định cho một bệnh cụ thể.

Làm sao biết trẻ thở nhanh?

Đếm số nhịp thở trong một phút khi trẻ nằm yên hoặc ngủ, quan sát bụng hoặc ngực phập phồng. Ngưỡng thở nhanh khác nhau theo tuổi; nếu thấy trẻ thở gấp, rút lõm ngực hoặc cánh mũi phập phồng, hãy đưa trẻ đi khám.

Có nên tắm cho trẻ khi trời lạnh và đang sổ mũi?

Có thể tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô và mặc quần áo ngay. Giữ vệ sinh giúp trẻ dễ chịu hơn; chỉ cần tránh để trẻ bị lạnh sau khi tắm.

Trẻ đi nhà trẻ ốm liên tục có phải do thiếu chất?

Không nhất thiết. Trẻ mới đi nhà trẻ thường mắc nhiều đợt virus trong năm đầu. Nếu trẻ chậm tăng cân, ốm nặng hoặc kéo dài bất thường, bác sĩ nhi sẽ đánh giá thêm.

Bài liên quan