Cẩm Nang Thuốc Prednisolone
Trang chủ › Chỉ Định Điều Trị

Prednisolone và viêm cầu thận cấp ở trẻ em: khi nào cần dùng?

Ban biên tập Cẩm Nang Thuốc Prednisolone · · Cập nhật

Nhiều phụ huynh nghĩ rằng cứ bệnh thận ở trẻ là phải uống prednisolone, nhưng với viêm cầu thận cấp thường gặp nhất ở trẻ em, thể xuất hiện sau nhiễm liên cầu, corticoid thường không được dùng. Bệnh này phần lớn tự hồi phục, và điều trị chủ yếu là kiểm soát huyết áp, phù và theo dõi chức năng thận. Prednisolone chỉ có chỗ đứng trong một số thể viêm cầu thận khác, khi bác sĩ chuyên khoa thận nhi xác định cần thiết.

Viêm cầu thận cấp là gì và khác thận hư thế nào

Viêm cầu thận là tình trạng các đơn vị lọc của thận (cầu thận) bị viêm. Biểu hiện điển hình ở trẻ gọi là hội chứng viêm thận: tiểu máu (nước tiểu màu đỏ, màu nước rửa thịt hoặc màu coca), phù nhẹ ở mặt, tăng huyết áp, có thể tiểu ít.

Điều này khác với hội chứng thận hư, nơi biểu hiện nổi bật là phù nhiều do mất đạm, ít khi tiểu máu đại thể. Thận hư ở trẻ thường đáp ứng tốt với corticoid; chi tiết có trong bài hội chứng thận hư ở trẻ em và vai trò của corticoid. Việc phân biệt hai hội chứng này là bước đầu tiên để hiểu vì sao có trẻ được kê prednisolone, có trẻ thì không.

Đặc điểmHội chứng viêm thậnHội chứng thận hư
Nước tiểuCó máu, màu sẫmNhiều bọt, ít khi có máu đại thể
PhùThường nhẹ, quanh mắtThường rõ, có thể toàn thân
Huyết ápHay tăngThường bình thường
Vai trò corticoidTùy nguyên nhân, nhiều thể không cầnLà điều trị chính ở trẻ điển hình

Thể hay gặp nhất: sau nhiễm liên cầu

Viêm cầu thận cấp hậu nhiễm liên cầu thường xuất hiện sau khi trẻ bị viêm họng hoặc nhiễm trùng da (chốc lở) do liên cầu khuẩn nhóm A. Khoảng một đến vài tuần sau nhiễm trùng ban đầu, trẻ bắt đầu có nước tiểu sẫm màu, phù mi mắt, có thể đau đầu do huyết áp tăng.

Cơ chế là phản ứng miễn dịch với vi khuẩn tạo ra phức hợp lắng đọng ở cầu thận, gây viêm. Điều đáng mừng là ở trẻ em, tình trạng viêm này thường tự lắng xuống sau vài ngày đến vài tuần, chức năng thận hồi phục. Tiểu máu vi thể (chỉ thấy khi xét nghiệm) có thể kéo dài lâu hơn nhưng thường không đáng lo nếu các chỉ số khác ổn.

Vì sao không dùng corticoid cho thể này

Các hướng dẫn chuyên môn hiện nay không khuyến cáo dùng corticoid thường quy cho viêm cầu thận hậu nhiễm liên cầu điển hình, vì bệnh tự giới hạn và chưa có bằng chứng thuyết phục rằng corticoid giúp hồi phục tốt hơn. Trong khi đó, corticoid có thể làm tăng giữ muối, nước và huyết áp, đúng những vấn đề trẻ đang gặp. Chỉ trong một số trường hợp hiếm có diễn tiến nặng, ví dụ suy thận tiến triển nhanh với tổn thương hình liềm trên sinh thiết, bác sĩ mới cân nhắc điều trị đặc hiệu.

Trẻ được điều trị như thế nào

Điều trị hỗ trợ là trọng tâm, gồm:

  • Hạn chế muối và nước trong giai đoạn phù, tăng huyết áp, tiểu ít, theo mức bác sĩ hướng dẫn.
  • Thuốc lợi tiểu giúp giảm phù và hạ huyết áp khi cần.
  • Thuốc hạ huyết áp nếu huyết áp vẫn cao.
  • Kháng sinh khi còn bằng chứng nhiễm liên cầu, nhằm loại bỏ vi khuẩn và hạn chế lây cho người khác; kháng sinh không làm thay đổi diễn tiến viêm cầu thận đã xảy ra.
  • Theo dõi cân nặng, lượng nước tiểu, huyết áp, chức năng thận, bổ thể C3 trong máu.

Trẻ có thể phải nằm viện vài ngày nếu huyết áp cao, phù nhiều hoặc tiểu ít. Bổ thể C3 thường giảm lúc đầu và trở về bình thường sau vài tuần. Nếu C3 thấp kéo dài, hoặc chức năng thận không cải thiện, bác sĩ sẽ nghĩ đến nguyên nhân khác và có thể chỉ định sinh thiết thận.

Khi nào prednisolone thật sự có vai trò

Viêm cầu thận không chỉ có một nguyên nhân. Một số thể bệnh ở trẻ em có thể cần corticoid, thường phối hợp với thuốc ức chế miễn dịch khác, theo chỉ định của chuyên khoa thận nhi:

  • Viêm cầu thận tiến triển nhanh: chức năng thận giảm trong vài ngày đến vài tuần, sinh thiết có nhiều tổn thương hình liềm. Corticoid liều cao, đôi khi truyền tĩnh mạch, là một phần điều trị khẩn cấp.
  • Viêm thận lupus: lupus ở trẻ, đặc biệt trẻ gái tuổi dậy thì, có thể tổn thương thận. Corticoid phối hợp với thuốc ức chế miễn dịch và hydroxychloroquine. Xem thêm tổng quan trong bài bệnh lupus ban đỏ hệ thống.
  • Bệnh thận IgA có tổn thương nặng hoặc tiểu đạm nhiều kéo dài dù đã điều trị hỗ trợ.
  • Ban xuất huyết Henoch-Schönlein (viêm mạch IgA) có tổn thương thận mức độ đáng kể, như tiểu đạm nhiều, suy giảm chức năng thận.
  • Một số bệnh viêm mạch máu nhỏ khác hiếm gặp ở trẻ.

Trong các tình huống này, quyết định dùng prednisolone, liều và thời gian do bác sĩ đưa ra sau khi có xét nghiệm, đôi khi có kết quả sinh thiết. Gia đình không nên tự cho trẻ uống corticoid dựa trên kinh nghiệm của trẻ khác, vì cùng tên “viêm cầu thận” nhưng cách xử trí rất khác nhau.

Nếu con bạn được kê prednisolone

Khi bác sĩ xác định trẻ cần corticoid, cha mẹ nên nắm vài điểm:

  1. Hỏi rõ mục tiêu điều trị, thời gian dự kiến và lịch giảm liều.
  2. Cho trẻ uống vào buổi sáng, sau ăn, đúng giờ; không tự ngừng.
  3. Theo dõi huyết áp nếu được hướng dẫn, cân nặng, lượng nước tiểu.
  4. Ăn nhạt, hạn chế đồ ngọt; corticoid làm trẻ thèm ăn.
  5. Báo bác sĩ khi trẻ sốt, ho, tiêu chảy, hoặc tiếp xúc người bị thủy đậu, sởi.

Corticoid dùng dài ngày ở trẻ có thể ảnh hưởng tăng trưởng, xương, mắt, tâm trạng. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và nguy cơ; cha mẹ có thể tìm hiểu thêm trong bài trẻ em dùng prednisolone dài ngày.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám gấp

Dù phần lớn trẻ viêm cầu thận hậu nhiễm liên cầu hồi phục tốt, một số biến chứng có thể xảy ra trong giai đoạn cấp. Đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu có:

  • Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, nôn, lơ mơ hoặc co giật: có thể do huyết áp tăng cao.
  • Khó thở, thở nhanh, ho, không nằm đầu thấp được: dấu hiệu quá tải dịch.
  • Tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ.
  • Phù tăng nhanh.

Phòng bệnh và theo dõi sau khi khỏi

Không thể phòng mọi trường hợp viêm cầu thận, nhưng điều trị đầy đủ viêm họng do liên cầu và chăm sóc tốt các vết loét, chốc lở ở da giúp giảm nguy cơ. Rửa tay, giữ vệ sinh da và cắt móng tay cho trẻ là những việc đơn giản nhưng có ích.

Sau đợt cấp, trẻ thường được hẹn tái khám để kiểm tra nước tiểu, huyết áp và chức năng thận cho đến khi các chỉ số trở về bình thường. Với các thể cần corticoid, việc theo dõi kéo dài hơn và chặt chẽ hơn. Điều quan trọng nhất cha mẹ cần nhớ: prednisolone là thuốc mạnh và hữu ích, nhưng chỉ đúng khi đúng thể bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Con tôi bị tiểu máu sau viêm họng, có phải viêm cầu thận không?

Có thể, nhưng cũng có nguyên nhân khác như bệnh thận IgA hoặc nhiễm trùng tiết niệu. Thời gian giữa viêm họng và tiểu máu là gợi ý quan trọng. Hãy cho trẻ đi khám để xét nghiệm nước tiểu và máu.

Viêm cầu thận cấp ở trẻ có để lại di chứng không?

Với thể hậu nhiễm liên cầu, đa số trẻ hồi phục hoàn toàn chức năng thận. Một số ít có tiểu máu vi thể hoặc tiểu đạm kéo dài, cần theo dõi định kỳ. Các thể khác có tiên lượng tùy từng bệnh.

Trẻ bị viêm cầu thận có cần kiêng ăn hoàn toàn muối không?

Thường chỉ cần ăn nhạt hơn trong giai đoạn phù, tăng huyết áp, không phải kiêng tuyệt đối. Mức hạn chế muối và nước sẽ được bác sĩ điều chỉnh theo lượng nước tiểu và huyết áp của trẻ.

Viêm cầu thận sau liên cầu có lây không?

Bản thân viêm cầu thận không lây. Tuy nhiên vi khuẩn liên cầu gây viêm họng hoặc nhiễm trùng da có thể lây, vì vậy bác sĩ có thể cho kháng sinh và khuyên kiểm tra người thân có triệu chứng.

Bài liên quan